Anasayfa » Türkçe » Fiil Çatısı
fiil-catisi-kpss-konu-anlatimi
Fiil Çatısı

Fiil Çatısı

Bir cümlede , fiilin nesne alıp alamamasına veya öznenin , fiilde bahsedilen işle ilgili olarak gösterdiği özelliğe fiil çatısı denir.

  1. Nesnelerine Göre Fiiller
    1. Geçişli Fiiller
    2. Geçişsiz Fiiller
    3. Oldurgan Fiiller
    4. Ettirgen Fiiller
  2. Öznelerine Göre Fiiller
    1. Etken Fiiller
    2. Edilgen Filler
    3. Dönüşlü Fiiller
    4. İşteş Fiiller

Nesnelerine Göre Fiiller

Geçişli Fiiller

Nesne alan, yükleme sorulan “ne, neyi, kimi” sorularına cevap veren fiillerdir.
™İpucu : Bir fiilin başına “onu” sözcüğünü getirip okuyabiliyorsak, o fiil nesne alabiliyordur, geçişlidir.
Annemi çok seviyorum. / Bu haberi gazetede okumuştum. Görmek / saklamak / bağlamak

Fiilimizin geçişli olması için ille de cümle içersinde nesne almış olmasına gerek yoktur. Nesne alabiliyor olması yeterlidir.
Sabahtan beri durakta bekliyorum. / Ben de çok özledim.

Geçişsiz Fiiller

Nesne alamayan fiiller geçişsizdir. Bu fiiller “onu” sözcüğüyle okunamaz.
Çok sevdiği kedisi kayboldu. / Küçük çocuk durmadan ağlıyordu.
Beklediğimiz haber nihayet geldi. / uyumak / gülmek / oturmak

Oldurgan Fiiller

Geçişsiz fiillerin “-()r, -t, -tir” eklerini alarak geçişli duruma gelmesine oldurgan fiil denir.
Bütün gün ağladı. (geçişsiz) Anlattıklarıyla hepimizi ağlattı. (oldurgan)
İnsanlar gülüyor. (geçişsiz) İnsanları güldürdü. (oldurgan)

Ettirgen Fiiller

Geçişli eylemlere “-t, -()r, -tir” ekleri getirilerek bunların geçişlilik dereceleri arttırılır. Geçişlilik derecesi arttırılmış eylemlere ettirgen eylem denir. Ettirgen eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde özne işi kendisi yapmaz, başkasına yaptırır.
Saçlarını kesti. (geçişli) Saçlarını kestirdi. (ettirgen)
Yemekten sonra su içti. (geçişli) Çocuğa su içirdi. (ettirgen)

Öznelerine Göre Fiiller

Etken Fiiller

Öznesi belli olan eylemler etkendir. Bir cümlede eylemin kim tarafından yapıldığı belli ise etken çatılı eylem denir. Cümlede gizli özne olsa da fiil etkendir.
Öğrenciler bayramda sınıflarını süslediler. (Ö.Y.) / Sıcakta kaldığı için çocuk terlemiş. (Ö.Y)

Bütün şiirlerini aynı kitapta topladı. (gizli özne: o)

Edilgen Fiiller

Öznesi belli olmayan eylemler edilgen çatılıdır. Gerçek özne almaz. Sözde özne alır. Edilgen çatılı fiiller “-l, –n” çatı eklerini alır.
Hırsızlar sonunda yakalandı. (S.Ö. Y.) / Seyirciler taşkınlık yapmamaları için uyarıldı. (S.Ö. Y.)

Tabiat olayları edilgen olarak algılansalar bile etken olarak değerlendirilir.
Kuraklıktan gölün suyu çekildi.  (G.Ö. Y ) / Yine yeşillendi fındık dalları. (Y. G.Ö.)

Dönüşlü Fiiller

Öznenin yaptığı iş kendi üzerine dönüyorsa, özne işi hem yapıyor hem de yaptığı işten etkileniyorsa bu tür fiillere dönüşlü fiil denir. Fiil “-n, -ı” eklerinden birini alır.
Bizi görünce sevindi. / Düğüne giderken aynanın karşısında süslendi.
Oğlunun ölümüne kadın çok üzüldü. / giyindi / hazırlandı

Edilgen fiillerle dönüşlü fiiller birbirine karıştırılmamalıdır.
Bebeğin saçları bir güzel tarandı. (Edilgen fiil)
Gül, sabahleyin güzelce tarandı. (Dönüşlü fiil)
Araba güzelce yıkandı. (Edilgen fiil)
Akşam önce kardeşim yıkandı. (Dönüşlü fiil)

İşteş Fiiller

Anlatılan işin birden fazla özne tarafından, birlikte veya karşılıklı yapıldığını gösteren fiillere işteş fiil denir. İşteş eylemler etken eylemlerden “-()ş” ekiyle türetilir.
Uzun süre bakıştılar. (karşılıklı)
Bu konuyu uzun süre tartıştılar. (karşılıklı)
Akşam kendi aramızda dertleştik, ağlaştık, gülüştük. (Birlikte)
™

Bazı fiiller –()ş eki almadıkları halde anlamca işteşlik özelliği gösterebilir.
İki eski dost sonunda barıştı.
Koca Yusuf Amerika’da bile güreşmişti.
Hayatım boyunca bilgisizlikle savaştım.

Konu ile ilgili tarama testini çözmek için aşağıdaki bağlantıya tıklayabilirsiniz.

5/5 (3)

Değerlendirme

Paylaşmak Güzeldir :)
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Hakkında Kpss Özetleri

Herşey Kpss'ye hazırlanırken neden bu çalışmalarımı kalıcı hale getirip başkalarının da faydalanmasını sağlamıyorum diye düşünmemle başladı. Ondan sonra tutabilene aşk olsun. Yazdıkça yazdım. İlerleyen zamanlarda sizlere daha geniş bir içerik sunmaya çalışacağım.Umarım faydalı olur. Hepinize çalışmalarınızda başarılar.

Yorumsuz Geçme :)

İlk Yorum Hakkı Senin!

Bildir
avatar
wpDiscuz
x

Buna da çalış mutlaka..

ek-fiil-ek-eylem

Ek-Fiil (Ek-Eylem)

İsim soylu kelimelerin sonuna gelerek, onları yüklem yapan eklere ek-fiil denir. Paylaşmak Güzeldir :)