Anasayfa » Tarih » İlk Türk İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet
ilk-turk-islam-devletlerinde-kultur-medeniyet
İlk Türk İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet

İlk Türk İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet

751 Talas Savaşından sonra İslam medeniyeti içine giren Türklerin sosyal ve kültürel yaşantılarında, eskisine göre önemli değişiklikler meydana gelmiştir. İlk Türk-İslam devletlerinin kuruldukları coğrafyanın tamamında, Büyük Selçuklu Devleti’nin her alanda etkili oldu¤unu görmek mümkündür. Türk toplulukları her ne kadar ayrı devletler de yaşıyor olsalar da, Türkler arasında aslında fazla bir fark yoktur.

Yönetim

Yönetim

Devlet Yönetimi

  • Ülke hanedanın ortak malıdır.(Taht kavgaları ve Ülüş sistemi görülür.)
  • İkili teşkilat görülür.(Selçuklularda Tuğrul ve Çağrı beyler)
  • İlk imparatorluk : Gazneliler

Hükümdar Ünvanları

  • Han,Hakan,Karahan ; Karahanlılar
  • Sultan ; Gazne, Selçuklu , Memlük
  • Sultan-ı Azam ; Selçuklularda

Hakimiyet Sembolleri

ilk-turk-islam-devletlerinde-hakimiyet-sembolleri

  • Hutbe okutmak, para basmak
  • Tuğra : Mühür ,Otağ : Çadır
  • Çetr : Şemsiye , Nevbet : Davul
  • Sancak,Alem,Tuğ : Bayrak
  • Menşur,Hilat,Tıraz,Ünvan : Halife tarafından verilirdi.

Divan

İlk olarak Hz. Ömer kurmuştur.Önemli devlet meselelerinin görüldüğü Sultan için danışma meclisidir.Üyelerini Sultan belirler.

Çeşitleri
  • Divanı Saltanat : Asıl büyük meclis.Sultan başkandır.
  • Niyabet Divanı : Sultan yokken bir vekil başkanlık yapar. (Naip)
  • Divanı Arz : Askerlik işlerinin görüşüldüğü divandır.
  • Divanı İstifa : Maliye işleri.Başkanı Müstevfi.
  • Divanı İşraf : Denetim ve teftiş işleri .Başkanı Müşrif.
  • Divanı İnşa (Tuğra) : Tuğra çeker.Yazışma ve dışişleri.Başkanı Tuğra
  • Divanı Pervane : Toprak dağıtım işleri. Başkanı Pervaneci
  • Divanı Mezalim : Temyiz mahkemesi . Başkanı Sultandır.
  • Divanı Berit : Haberleşme ve posta işleri

Devlet Görevlileri

  • Merkezde ;
    • Emir-i Dad : Örfi Hukuk
    • Kadı : Şeri Hukuk
    • Kadıleşker : Askeri Hakim
    • Kad’ül Kudat : Kadıların Başkanı
    • Emir-i Candar : Muhafız komutanı
    • Emir-i Çaşnıgir : Yiyecek sorumlusu
    • Emir-i Ahar : Ahır görevlisi
    • Hacip : Devlet ile vatandaş arasında arabulucu (yusuf Has hacip)
  • Taşrada (köy,kaza,nahiye ve vilayet)
    • Melik : Hanedan üyesi vali
    • Amid : Askeri vali
    • Subaşı : Güvenlik Komutanı
    • İğdiş : Devlet ile vatandaş arasında arabulucu (Muhtar)
    • Muhtesip : Belediye işleri, ölçü ve tartı aletleri kontrolü
    • Ulak : Postacı

Başkentler

  • Karahanlılar : Karabalgasun ->Semerkand
  • Gazneliler : Gazne
  • B.Selçuklu : Merv, Nişabur
  • Tolunoğulları,İhşitler,Eyubiler,Memlükler : Kahire

Hukuk

Hukuk

Hukuk, Şer-i Hukuk (İslami kurallar) ve Örfi Hukuk (Töre kuralları) olmak üzere iki kısma ayrılırdı.Şer-i Hukukun başında Kadılar , Örfi Hukukun başında ise Emir-i Dad bulunurdu.

Toplum Ve Ekonomi

Toplum Ve Ekonomi

İlk Türk İslam devletlerinde toplum inanç yönünden Müslüman ve Gayrimüslim olarak ikiye ayrılırdı.Gayrimüslimler Yönetici ve asker olamazdı.
Yaşadıkları yere göre ise toplum; Köylüler (Tarım ve hayvancılık) ,Şehirliler (Esnaflık,zanaat ve ticaret) ve Göçebeler (hayvancılık) olmak üzere üçe ayrılırdı.

Toprak Yönetimi

Toprak Öşri toprak (Müslümanların işlediği toprak) ve Haraci toprak (gayrimüslümlerin işlediği toprak) olmak üzere iki kısma ayrılırdı.

  • Has Arazi : Sultan ve ailesine ait arazidir.
  • İkta Arazi : Devlete ait arazidir.
  • Mülk Arazi : Kişilere ait arazidir.Alınıp satılabilir.miras bırakılabilir.
  • Vakıf Arazi : Vakıflara ait arazi
İkta Sistemi

Yöneticilere maaş karşılığı verile toprak geliri.Mülkiyet devletin işletme hakkı çiftçinindir.

  • Hazineden para çıkmadan İkta askeri yetişir.
  • Bu askerler bölgelerinde güvenliği sağlar.
  • Devlet maaş vermekle uğraşmaz.
  • Üretimde süreklilik ve artış sağlanır.
  • Toprak ağalığı ve kölelik görülmez.
Vakıf Sistemi

Hayır ve sosyal yardımlaşma kurumudur.

  • Vakıf malı satılıp alınamaz, miras bırakılamaz.
  • İslami bir kurumdur.Vakıflardan vergi alınmaz
Ahilik Teşkilatı

Müslüman esnaf teşkilatı olup kurucusu Ahi Evran’dır.Aynı zamanda tarikat sayılır tasavvufi özelliği vardır.

  • Mesleki eğitim verir. (Usta -Çırak )
  • Çalışma ruhsatı verir. (Gedik usulü)
  • Denetim yapar.
  • Esnaf ile devlet arasından bağ kurar.
  • Esnaf dayanışması sağlar.
  • Fiyatları belirler. (Narh)
Devlet Gelirleri

Devlet gelirleri vergiler,Ganimetler (1/5 Hums veya Pençik),Tuzlalar,Madenler,Ormanlar,Bağlı beylik ve devletlerden alınan gelirler ve Hediyelerden oluşmaktaydı.

Vergiler
  • Şeri (Dini Vergiler)
    • Öşür : Müslüman çiftçilerden alınan 1/10 oranındaki ürün vergisi.(Aşar)
    • Haraç : Gayrimüslim çiftçilerden alınan 1/5 oranındaki ürün vergisi
    • Cizye : Gayrimüslim erkeklerden alınan askerlik (baş) vergisi
  • Şeri (Örfi Vergiler)
    • Gümrük Vergisi
    • İhtisap : Ruhsat vergisi
    • Bac : Pazar yeri vergisi
    • Ağnam : Hayvan vergisi
    • Çift Vergisi : Toprağı sürme vergisi
    • Çift Bozan : Toprağını sürmeyenlerden alınan vergi
    • Avarız Vergisi : Olağanüstü durumlarda alınan vergi

Ordu

Ordu

turk-islam-devletlerinde-ordu
İlk Türk – İslam devletlerinde ordu , Merkez ordusu,Eyalet askerleri ve Yardımcı birlikler olmak üzere üçe ayrılırdı.

  1. Merkez Ordusu : Başkentte bulunur.
    • Hassa Ordusu : Sultana ait seçkin ve özel ordudur.
    • Gulemanı Saray :
      • Gülam : Köle asker. Fethedilen yerlerdeki çocukların devşirilmesiyle oluşturulan ordudur.
      • Maaş alır. (Bistegani)
      • Başkenti ve Saraayı korur.
      • İlk kez Gazneliler zamanında kuruldu.
  2. Eyalet Askerleri :
    • İkta askerlerinden oluşur. İkta gelirlerinden geçinirler.
    • Ordunun asıl gücüdür.
  3. Yardımcı Birlikleri
  • Gönüllüler
  • Türkmenler
  • Bağlı beylik ve devletlerin askerleri
  • Meliklere ve atabeylere bağlı askerler

Dil Ve Edebiyat

Dil Ve Edebiyat

Devlet Resmi Dil Edebiyat Dili Eğitim Dili Ordu ve Saray
Karahanlılar Türkçe Türkçe
Çağatay Hanlığı
Karamanoğulları
Gazneliler Arapça Farsça Arapça
B.Selçuklu Farsça Farsça
Not : Resmi dillerin, eğitim dilinin ve edebiyat dilinin Türkçeden farklı olması Türkçenin gelişimini yavaşlatmıştır.

turk-islam-devletlerinde-egitim-bilim

İlk Türk İslam Eserleri
Divan-ı Lügat-it Türk Kaşgarlı Mahmut tarafından Türkçenin Arapçadan üstünlüğünü göstermek amacıyla yazılmıştır.Türkçe ansiklopedik sözlüktür.
Kutadgu Bilig Yusuf has Hacip tarafından yazılmıştır.Devley -mutluluk bilgisi.İlk Türk islam eseri ve ilk Türk Siyasetnamesidir.
Dina-ı Hikmet Hoca Ahmet Yesevi. Dini eserdir.
Atabetül Hakayık Edip Ahmet Yükneki.Hakikatlerin eşiği.ahlaki öğütler içerir
Muhakemetül Lügateyn Ali Şir Nevai. Türkçe -Farsça karşılaştırması.Türkçenin Farsçadan üstün olduğunu anlatmaya öalışmıştır.
Siyasetname Nizamümülk tarafından farsça olarak yazılan yöentimle ilgili bir eserdir.
Şehname Firdevsi tarafından Farsça olarak yazılan ve İran- Turan mücadelesini anlatan bir eserdir.Persleri över.
Makalat Hacı Bektaş Veli. Tasavvuf eseri
Risaletün Nushiye Yunus Emre
Divan-ı Kebir ,Mesnevi,Fih-i Mahif Mevlana

Eğitim ve Bilim

Eğitim ve Bilim

Mesleki Eğitim ; Ahilik Teşkilatında (Usta – Çırak usulü ile) ,Dini Eğitim :Cami,Tekke ve Medresede , Dini ve Pozitif Eğitim : Medresede verilirdi.

  • Medreseler vakıflara aittir.
  • İlk Türk Medresesi – Karahanlılar – Semerkantta kuruldu.Burslu eğitim verildi.
  • Nizamiye medresesi – Nizamümülk yaptırdı.Üniversite seviyesinde.
  • Anadoludaki ilk medrese – Yağbasan medresesi (Danışmentliler Tokatta)
  • Bilim,eğitimi geliştirmek
  • Devlet adamı yetiştirmek.
  • Zararlı akınlara karşı İslamı doğru öğretmek amacı ile kurulmuşlardır.

Dini Bilimler

  • Kıraat : Kuran okuma
  • Tefsir : Açıklanması
  • Meal : Çeviri
  • Kelam ve akaid : Din felsefesi
  • Fıkıh : İslam hukuku
  • Megazi : Hz. Muhammed’in Savaşları
  • Siyer : Hz. Muhammed’in Hayatı

Bilim Adamları
Farabi Felsefe,Matematik alanında çalıştı. Aristoyu en iyi açıklayan kişi.Batıda ikinci öğretmen (Muallimi Sani) olarak bilinir.Medinetül Fazıla : Erdem Şehri , Kitabül Musiki Kebir eserleridir.
İbn-i Sina Tıp,Müzik,Felsefe alanında eserler verdi.Avicenna olarak bilinir.Müzikle tedavi yöntemini geliştirmiştir.El Kanun Fittıp : Tıbbın kanunu
Harezmi Matematik,Cebir, Coğrafya ile uğraştı.Cebrin kurucusu kabul edilir.Kitabül Cebir ve Mukabele
Gazali Felsefe ve tasavvufa karşı çıkar.Tehatetül Felasife ve İhyaul Ulumid Din eserleridir.
Biruni Coğrafya,Astronomi,Matematik alanında uğraş verdi.Dünyanın yuvarlak ve döndüğünü iddia etti.Enlem ve boylam hesabını yaptı.
Uluğ Bey Astronomi ile uğraştı.Yıldızların fihrist cetvelini hazırladı.
Ali Kuşçu Astronomi
Caca Bey Astronomi. Kırşehirde rasathane kurdu.
Ömer Hayyam Astronomi ve Matematik ile ilgilendi.Celali takvimini hazırladı.
Ebu Hanife Fıkıh bilgini
Buhari Hadis bilgini

Sanat

İslamiyet etkisinden dolayı Resim ve heykel sanatı  gelişmemiştir.

Hat : Yazı sanatı , Tezhip : Kitap Süsleme , Minyatür : Küçük Resim , Ebru , Nakkaş : Nakış Sanatı , Oymacılık,Kakmacılık,Kuyumculuk (Telkari) , Mozaik : Renkli taşlardan süsleme , Malakari : Duvar Kabartma , Kündekani : Marangozluk  yapılan sanat çeşitleridir.

Kullanılan malzemeler : Ahşap , Taş ,Maden,Cam Kağıt

Motifler : Bitki ,Hayvan (Kısmen). İnsan motifi sadece A.Selçuklularda (Melek kabartma) görülmüştür.Geometrik desenlerde yaygın olarak görülür.

Mimari

Türklerin İslam mimarisine katkıları Kubbe , Kümbet (Türbe) ve Kemer yapıları şeklinde olmuştur.

  • Dini Mimari : Cami , Minare , Mescid , Külliye (Çok amaçlı yapı.Cami eksenli.) , Kümbet (Türbe) ,Takke,Zaviye , Dergah , Medrese (Okul)
  • Askeri Mimari : Hisar (Kale) , Kule,Burç,Kışla,Tersane,Sur
  • Sivil Mimari : Saray,Köşk,Han,Hamam,Kervansaray,Ribat (Kervansaray koruma binası) ,Bedesten (Kapalı Çarşı) ,Kapan (Toptan satış yeri),Menzil (Ticaret yolu) , Köprü,Sebil,Şadırvan,Şifahane,Darüşşifa,Darülafiye,Tabhane (Tıp Okulu) , Bimarhane (Akıl Hastanesi) , İmarethane (Aşevi)

Yapı malzemesi olarak Taş,ahşap,Kerpiç  kullanılmıştır.Taş ,Çini,Vitray ve Fresk süslemeleri o dönemde yoğun olarak yapılmıştır.

3.83/5 (6)

Değerlendirme

Paylaşmak Güzeldir :)
  •  
  •  
  •  
  •  
  • 1
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
    1
    Share

Hakkında Kpss Özetleri

Herşey Kpss'ye hazırlanırken neden bu çalışmalarımı kalıcı hale getirip başkalarının da faydalanmasını sağlamıyorum diye düşünmemle başladı. Ondan sonra tutabilene aşk olsun. Yazdıkça yazdım. İlerleyen zamanlarda sizlere daha geniş bir içerik sunmaya çalışacağım.Umarım faydalı olur. Hepinize çalışmalarınızda başarılar.

Yorumsuz Geçme :)

6 Yorum - "İlk Türk İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet"

Bildir
avatar
FURKAN
Ziyaretçi
FURKAN

Ellerinize saglık

onur
Ziyaretçi

Çok güzel

saime
Ziyaretçi
saime

Emeğiniz takdire şayan, çok teşekkur ederiz.

wpDiscuz
x

Buna da çalış mutlaka..

soguk-savas-donemi-featured-image

Soğuk Savaş Dönemi (1945-1960)

Dünya Savaşından sonra başlayan ve aktif olarak 1960’lara kadar süren döneme “Soğuk Savaş Dönemi” denir. Paylaşmak Güzeldir :)