Anasayfa » Vatandaşlık » Kişilik Kavramı ve Ehliyet Türleri
kisilik-kavrami-ve-ehliyet-turleri
Kişilik Kavramı ve Ehliyet Türleri

Kişilik Kavramı ve Ehliyet Türleri

Medeni hukukun temel kavramlarından biride kişi kavramıdır.Hukukta hak sahibi olabilen  ve borç altına girebilen varlıklara kişi denir

Gerçek Kişi

Her şahıs bir gerçek kişidir.Yani bizlerin varlık olarak gördüğü her bir insan bir gerçek kişidir.

Gerçek kişiliğin son bulma halleri

  1. Ölümle : Ölüm kişiliği sona erdiren biyolojik bir olaydır.
  2. Ölüm karinesi ile : Ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektirecek bir olay içerisinde kaybolan ve cesedei bulunamayan kişinin ölmüş sayılmasına ölüm karinesi denir.Kişi mülki amirin emriyle ölmüş sayılır.
  3. Gaiplik karinesi ile : Bir kimsenin gaipliğine iki şekilde karar verilir.
    1. Ölümüne olası gözle bakılabilecek bir tehlike içinde kaybolma : Bir kimsenin kaybolmasından itibaren bir yıl içerisinde ilgililerin talebi üzerine mahkemece gaipliğine karar verilir.Ör : ağrı dağına tırmanan dağcıdan haber alınanamaması gibi
    2. Uzun zamandan beri haber alınamama durumunda : Bir kimse hakkında ,son haber tarihinden itibaren 5 yıl geçtikten sonra ilgililerin talebi üzerine mahkemece gaipliğine karar verilir.Ör : Afrikaya giden bir kişiden uzun süre haber alınamaması

Kişiliğin Korunması

Kişinin maddi manevi ve iktisadi bütünlüğü üzerinde sahip olduğu mutlak haklara kişilik hakkı denir.

  • Tespit Davası : Sona ermesine rağmen etkisi devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespiti için açılan davadır.
  • Men davası : Gerçekleşmekte ve halen de devam etmekte olan bir saldırıya son verilmesi için açılan davadır.
  • Önleme Davası : Halen mevcut olmamakla birlikte bir takım belirtilerden pek yakın bir zamanda gerçekleşmesi beklenen haksız saldırı tehlikesine karşı açılan davadır.
  • Tazminat Davası 
    • Maddi Tazminat Davası : Kişilik haklarına yapılan saldırı nedeniyle uğranılan fiili zarar ve yoksun kalınan kazancın giderilmesi için açılan davadır.
    • Manevi Tazminat Davası : Hukuka aykırı saldırı dolayısıyla uğranılan acı,elem ve ruhsal çöküntünün giderilmesi amacına yöneliktir.
  • Vekaletsiz İş Görme davası : Kişilik haklarına saldırıda bulunan kimse bu saldırı sonucunda bir takım kazançlar elde etmişse ,yani hukuken geçerli olmayan bir nedenle elde ettiği kazançlar sebepsiz zenginleşme teşkil ederse saldırıya uğrayan açacağı bu dava ile elde edilen kazançların kendisine geri verilmesini talep edebilir.

Tüzel Kişi

İnsanların çeşitli nedenlerle bir araya gelerek oluşturdukları ortaklıkların hukuken tanınması mecburi olmuş ve bu ortaklıklara Tüzel Kişi denmiştir.

  • Kamu Hukuku Tüzel Kişileri : Kamu otoritesini temsil amaçlı kanunla ya da kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanarak kurulan ve kamu hizmetlerini yürütmekle görevli kamu kurum ve kuruluşlarıdır. (Belediyeler,İl Özel İdareler,Kit,Üniversite)
  • Özel Hukuk Tüzel Kişiler : Özel hukuk hükümlerine göre bir hukuki işlemle kurulan kişi ya da mal topluluğu şeklinde örgütlenmiş olan tüzel kişilerdir.Dernekler ve vakıflar kar amacı gütmeyen tüzel kişilerdir.Şirketler ise kazanç paylaşma amacı taşıyan tüzel kişilerdir.Kollektif şirket,adi komandit şirket,limited şirket gibi..

Tüzel Kişilerde Hak Ehliyeti

Tüzel kişilerin kuruldukları an aynı zamanda hak ehliyetlerini de kazandıklarını andır.

  • Dernekler : En az 7 kişinin kazanç paylaşma amacı dışında oluşturulan tüzel kişilik
  • Federasyonlar : Kuruluş amaçları aynı olan en az beş derneğin üye sıfatıyla bir araya gelmeleri
  • Konfederasyonlar : Kuruluş amaçları aynı olan en az 3 federasyonun bir araya gelmesi
  • Vakıflar : Mal topluluğu şeklinde örgütlenmiş tüzel kişiliği olan belirli ve sürekli bir amaca yönelik kurulan topluluklardır.

Ehliyet Türleri

Hak Ehliyeti (Pasif Ehliyet)

Kişinin hak ehliyeti olma ve borç altına girebilme ehliyetine denir.Hak sahibi olma ve yükümlülük altına girmeye sahip olurlar.

Hak ehliyeti;çocuğun sağ ve tam doğması şartıyla anne karnına düştüğü andan itibaren başlar.

Hak ehliyetinde Genellik ve eşitlik ilkeleri vardır ve aşağıdaki sebeplerden dolayı sınırlandırılır:

  • Yaş
  • Ayırt etme gücü
  • Şeref ve Haysiyet
  • Cinsiyet
  • Yabancılık

Fiil Ehliyeti

Kişinin bizzat kendi işlemleri ile haklar kazanıp aleyhine olan borçları yaratabilme ehliyetidir.Fiil ehliyetine sahip olmak için bazı şartlar gereklidir.Bu şartlar 3 tanedir :

  • Ayırt Etme Gücü : Kişinin akla uygun hareket edebilme ,iyiyi kötüyü ayırt edebilme,makul hareket edebilme yeteneğidir. Ayırt etme gücü olan yaptığı işlemlerin sonucunu öngören kişiye mümeyyiz denir.
  • Ayırt etme gücünü aşağıdaki 5 hal engeller
    • Yaş
    • Akıl Zayıflığı
    • Akıl Hastalığı
    • Sarhoşluk ve buna benzer haller
  • Erginlik : Belli bir yaşa gelmek veya hukuken o yaşın gerektirdiği olgunluğa erişildiğinin kabul edilmesidir.Üç yolla kazanılır. Kanunen erginlik,evlenme ile erginlik,Mahkeme kararı ile erginlik
  • Kısıtlı Olmamak : Bir kimsenin kanunda öngörülen belirli sebeplerden birine dayanarak ,mahkeme kararı ile fiil ehliyetinden tamamen veya kısmen mahrum edilmesidir.Kısıtlılık sebepleri dört tanedir
      • Akıl hastalığı ve ya akıl zayıflığı
      • Savurganlık,alkol veya uyuşturucu madde bağımlısı ,kötü yaşam tarzı
      • Bir sene ve daha fazla süre ile özgürlüğü bağlayıcı ceza alma
      • Yaşlılığı sakatlığı ya da deneyimsizliği ,tecrübesizliği yüzünden sürekli bakıma korunmaya muhtaç olma
    • Tam Ehliyetliler : Ayırt etme gücüne sahip ergin ve kısıtlı olmayan kişilerdir.Ör : 40 yaşında aklı salim kişi
    • Tam Ehliyetsizler : Ayırt etme gücü bulunmayan kişilerdir.Sorumlulukları yoktur. Ör : 3 yaşında çocuk,40 yaşında akıl hastası kişi
    • Sınırlı Ehliyetsizler : Ayırt etme gücü olup ergin olmayan veya ergin ama haklarında kısıtlılık kararı buluna kişilerdir. Ör . 17 yalında aklı başında bir kişi veya 40 yaşında aklı başında ama kısıtlı bir kişi
      Sınırlı ehliyetsizin ayırt etme gücü olduğundan haksız fiil ehliyeti vardır.
      Sınırlı ehliyetsizler yasal temsilcisinin izni olsa bile Vakıf kurmak,Bağış yapmak ve Kefil olmak eylemlerini yapamazlar.
    • Sınırlı Ehliyetliler : Ayırt etme gücüne sahip,ergin ve hakkında kısıtlılık kararı alınmamış ancak kendilerine kanuni danışman atanmış kimselerdir.Bu kişiler aslında tam ehliyetlidir.Ancak kanun koyucu bazı sebeplerden dolayı bu kişileri koruma altına alınmıştır. Ör : Evli kişiler

Hak Kavramı ve Türleri

Hukuk düzeni tarafından kişilere verilmiş ,tanınmış yetkiye,irade özgürlüğüne hak denir

Hak Türleri

  1. Kamu Hakları (Kamusal Haklar) : Kamu hukukundan doğan ve devletle kişiler arasındaki ilişkileri düzenleyen haklardır. Ör : Seçme seçilme,memur olma hakkı
  2. Özel Haklar :Özel hukuktan doğan ve kişiler arasındakki ilişkileri düzenleyen haklardır. Ör : Alacak hakkı,Mülkiyet hakkı,Kişilik hakları
    1. İleri sürülebileceği çevreye göre özel haklar
      1. Mutlak Haklar : Herkese karşı ileri sürülen ,geniş yetki veren haklar
      2. Nispi (Şahsi) Haklar : Herkese karşı ileri sürülmeyen,belirli kişilerden istene haklardır.
    2. Kullanımına göre haklar :
      1. Devredilebilen Haklar : Başkalarına devredilebilen haklarıdr.
      2. Devredilemeyen Haklar : Devredilemeyen ya da miras bırakılamayan haklardır.
    3. Amaçlarına Göre Haklar
      1. Yenilik Doğuran Haklar : Kullanımları il eyeni bir hukuki durum ortaya çıkaran , var olan durumu değiştiren ya da sonlandıran haklardır.
        1. Kurucu Yenilik Doğuran Haklar : Yeni bir hukuki durum meydana geliyorsa
        2. Değiştirici Yenilik Doğuran Haklar : Hukuki durumu sonlandırmadan değiştiren haklar
        3. Bozucu Yenilik Doğuran Haklar : Hukuki durumu ortadan kaldıran haklarıdr. Ör : Fesih İptal
      2. Alalede Haklar : Kullanılmaları ile yeni bir hukuki durum oluşturmayan kullanılmalarıyla bir etkisi olmayan haklardır.
        Hukuki Olay : İrade dışında meydana gelen
        Hukuki Fiil : İnsan iradesi ile oluşan
        Hukuki İşlem : Bir ve ya birden fazla kişinin irade açıklaması

Hakların Kazanılması

  • Aslen Kazanma : Bir kimsenin o zamana kadar kimseye ait olmayan bir hakkı kendi fiileri ile kazanmasıdır. Taşınmazlar üzerinde işgal,Taşınırlar üzerinde sahiplenme adını alır.
  • Devren Kazanma : Bir hakkın hak sahibinin izni ,yani hukuki bir işlem ile kazanmasıdır.

Talep ve Dava Hakkı Kavramları

Bir hakkın yerine getirilmesinin yükümlüsünden istenmesine talep hakkı denir. Bir kimsenin hakkının korunması ya da elde edilmesi için devlet organlarından yardım istemesine dava hakkı denir.

Dürüstlük kuralı ; Hakların kullanılması,Borçların ifasında,Sözleşmelerin tamamlanmasında,değişen koşullara uyarlanmasında kullanılır.

Kişinin Kendi Haklarını Bizzat Koruması

  • Meşru Müdafaa (Haklı Savunma) : Kişinin kendi veya başkasının hayatına,hürriyetine,beden tamlığına veya haysiyetine veya malına yönelik haksız bir saldırıyı önlemek içim, saldırıyı yapan kişiye orantılı olarak yaptığı savunmaya denir.
  • Zaruret Hali : Bir kimsenin gerek kendisinin gerekse başkasını kişiliğini ya da malını tehlikeden korumak için,bu tehlike ile ilşkisi olamayan bir başka kişiye zarar veya malına zarar vermesidir.
  • Güç Kullanma (Kuvvet Kullanma) : Bir kimsenin hakkını koruyabilmek için ,devletin müdahelesini temin edemediği ve hakkın kaybedileceği veya kullanılmasının güçleşeceği hallerde,bu durumu önlemek için başka vasıta mevcut olmadığı takdirde,hakkını korumak için kendi gücüne başvurmasıdır.
5/5 (4)

Değerlendirme

Paylaşmak Güzeldir :)
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Hakkında Kpss Özetleri

Herşey Kpss'ye hazırlanırken neden bu çalışmalarımı kalıcı hale getirip başkalarının da faydalanmasını sağlamıyorum diye düşünmemle başladı. Ondan sonra tutabilene aşk olsun. Yazdıkça yazdım. İlerleyen zamanlarda sizlere daha geniş bir içerik sunmaya çalışacağım.Umarım faydalı olur. Hepinize çalışmalarınızda başarılar.

Yorumsuz Geçme :)

2 Yorum - "Kişilik Kavramı ve Ehliyet Türleri"

Bildir
avatar
Merve
Ziyaretçi
Merve

çok yararlı olmus.Allah razi olsun.

wpDiscuz
x

Buna da çalış mutlaka..

yasama-yetkisi-kavrami

Meclis ile İlgili Bazı Kavramlar

Yasama ile konumuza meclis ile ilgili bazı kavramlar ve meclisin hükümeti denetleme yolları ile devam ediyoruz. Paylaşmak Güzeldir :)