Anasayfa » Tarih » Kurtuluş Savaşı
kurtulus-savasi-donemi
Kurtuluş Savaşı Dönemi

Kurtuluş Savaşı

Mondros Ateşkes Antlaşmasıyla Osmanlı orduları terhis edilmiş, silah ve cephaneleri teslim olmuştur.Yine ateşkesin 7. maddesiyle “Anlaşma Devletlerine güvenliklerini tehdit altında gördükleri yerleri işgal etme” hakkı verilmişti.

Kuvayı Milliye Faaliyetleri

  • Kuvayı Milliye birlikleri ilk olarak batı cephesinde Yunanlılara karşı kurulmuştur.
  • Yunanistan’ın işgal ettiği yerlerdeki (Ayvalık ,Aydın, Manisa) zalim tutumum ABD’li Amiral Bristol tarafından belgelenerek rapor edilmiştir. Bu rapor , İtilaf Devletleri tarafından dikkate alınmasa da Kuvayı Milliye’nin haklı mücadelesine uluslararası bir dayanak oluşturmuştur.
  • Sivas Kongresinde Ali Fuat Paşa Bat cephesi Kuvayı Milliye Komutanlığı’na atanmıştır. Böylelikle askeri direni daha örgütlü bir hale getirilmeye çalışılmıştır.
  • Birbirlerinden bağımsın faaliyette bulunan Kuvayı Milliye birlikleri Mustafa Kemal Paşa’nın da katılımıyla “Pozantı Kongresi” ile beraber birleştirilmiştir.
  • Ayvalık Yunan işgaline karşı ilk silahlı mücadelenin yapıldığı yerdir.
  • Yunanlılar Batı Cephesinde hiç ummadıkları bir direnişle karşılaşmışlardır.Bunun üzerine İngiliz General milne , Türk ve Yunanlı kuvvetleri arasında bir sınır oluşturulmasını ve işgalin genişletilmemesini öneren bir raporu Avrupa Devletlerine sunmuştur.

Gediz Savaşı (24 Ekim 1920)

Gediz Savaşı işgalci Yunan güçlerini sınır dışı etmek amacı ile TBMM’ye bağlı askeri örgütler ve Kuvayı Milliye birlikleriyle yapılan saldırı hareketidir.Türk ordusu kaybetmiştir.

  • Ali Fuat Paşa Batı cephesi komutanlığından alınarak Moskova ataşeliğine atanarak yerine İsmet Paşa geçmiştir.
  • Batı cephesi Batı ve Güney olarak ikiye ayrılmış , Batıya İsmet Paşa , Güneye ise Refet Bele komutanlık etmiştir.
  • İsmet Paşadan boşalan Genelkurmay Başkanlığına Fevzi Çakmak Paşa bakacaktır.
  • Kuvayı Milliye birliklerinin kaldırılmasına , asker ve komuta kadrosunun Erkan-ı Harbiye Umumiye Nezaretine bağlanmasına karar verilmiştir. Bu durum Çerkez Ethem , ve Demirci Mehmet Efe gibi Kuvayı Milliye liderlerinin ayaklanmasına sebep olmuştur.
  • Ordularımızın saldırı için hazır olmadığı anlaşılmıştır.

Düzenli Ordunun Kurulması

I.TBMM kıt kaynaklarla büyük bir savaşı koordine etme görevini üstüne almıştı.Bu sebeple en çok milli savunmaya yönelik harcamalarda bulunmuştur.Mehmetçik  uzun süren savaşlar sonrasında yorgundur.Bu sebeple zaman zaman askerden firar etme olayları yaşanıyordu.Ordunun askeri donanım ve nüfus olarak geliştirilmeye ihtiyacı vardı.TBMM bu dönemde asker kaçaklarını önlemek amacıyla Firariler Hakkında Kanun çıkartmıştır.Çıkarılan kanun ile asker kaçaklarını yargılamak içinde İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur.

Muharebeler ve Sonuçları

  • Anadoluyu işgal eden devletler : İngiltere, Fransa,İtalya,Yunanistan,Ermenistan’dır.
  • İngiltere ve İtalya ile doğrudan silahlı mücadele yapılmamıştır.
  • İtalya’nın geri çekilme süreci II. İnönü Savaşı ile başlamış Sakarya Savaşının ardından sona ermiştir.
  • Fransa, Sakarya Savaşı sonra yapılan Anlara Anlaşması ile çekilşmiştir.
  • Silahlı mücadele en çok Yunanistan ile yapılmıştır.
  • Güney cephesinde Fransa’ya karşı Kuvayımilliye güçleiyle beraber başarı sağlanmıştır.
  • TBMM’nin kurduğu düzenli ordular ,ik olarak Batı Cephesinde Yunanistan’a karşı mücadele etmiştir.

Doğu Cephesi

Türkiye, Doğu cephesinde Kars,Ardahan ve Batum şehirlerini almak için mücadele etmiştir.Rusya dooğuda işgal ettiği yerlerden Brest Litovsk anlaşmasıyla çekildiğinde Kars’ı Ermeniler , Batum ve Ardahan’ı Gürcüler işgal etmiştir.Bu sebeple Doğu cephesinde Ermeni ve Gürcülerle savaşılmıştır.

Ermeniler uğradıkları yenilgi sonucu barış talebinde bulunmuş ve taraflar arasında Gümrü Anlaşması imzalanmıştır.

Gümrü Anlaşması (3 Aralık 1920)

  1. Kars, Sarıkamış,Iğdır,Kağızman ve Kulp ülke sınırlarına dahil olmuştur.olmuştur. Aras Nehri ve Çıldır Gölü sınır olacaktır.
  2. Ermenistan yapacağı anlaşmalarda Türkiye’nin çıkarlarına aykırı olan maddeleri tanımayacaktır.
  3. Ermenistan’ın Türkiye’ye karşı hiçbir şekilde düşmanca tavır içine girmeyeceği belirtilmiştir.

Güney Cephesi

Güney Cephesi düzenli ordular olmadan başarının elde edildiği bir cephedir.Birinci TBMM Antep’e Gazi sıfatını vermiştir. Maraş’a Kahraman unvanı 7 Şubat 1973’de ; Urfa’ya Şanlı unvanı ise 12 Haziran 1984 tarihinde verilmiştir.

Fransa ile Sakarya Savaşı’nın sonunda imzalanan Ankara Anlaşması ile Güney cephesi kapanmıştır. (20 Ekim 1921)

Batı Cephesi

Milli mücadelenin en kanlı savaşları Batı cephesinde Yunanlılara karşı yapılmıştır.TBMM’yi Yunanlılar ile yapılan savaşlar öncesinde uğraştıran en önemli olay Çerkez Ethem İsyanıdır.

I. İnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921)

İsmet Paşa öncülüğünde İnönü’nde meydana gelen ilk savaşı Türk orduları kazanmıştır.I. İnönü Savaşı düzenli orduların kazandığı ilk savaştır.

  • Londra konferansı görüşmeleri başlamıştır.
  • Afganistan ile dostluk sözleşmesi imzalanmıştır.
  • Sovyet Rusya ile Moskova Anlaşması imzalanmıştır.
  • Gürcüler ile anlaşma yapılarak Ardahan, Batum Türkiye sınırlarına dahil edilmiştir.
  • Türkiye Devletinin ilk anayasası Teşkilat-ı Esasiye ilan edilmiştir.
  • İsmet Paşa tuğgeneralliğe terfi ettirilmiştir.
  • TBMM’ye duyulan güven TBMM’nin Anadolu’da ki otoritesini arttırdı.
  • Milli Eğitim Bakanlığı İstiklal Marşı için yarışma düzenlemiş ve M. Akif Ersoy tarafından yazılan İstiklal Marşımız kabul edilmiştir.
Anlaşma Devletleri, Londra Konferansına yalnızca İstanbul hükumetini çağırmış; hükumet aracılığı ile TBMM’nin de bir delege göndermesini istemiştir.M. kemal bu çağrıyı reddetmiş ve TBMM’nin doğrudan konferansa davet edilmemesi halinde temsilci gönderilmeyeceğini belirtmiştir.
I. inönü Savaşının Sonuçları ;M oskova Dostluk ve Kardeşlik anlaşması  İ stiklal Marşını Kabul edilmesi L ondra Konferansının toplanması A fganistan Dostluk Anlaşmasının imzalanması T eşkilat-ı Esasiye Kanunun kabul edilmesi şeklinde kodlanabilir.

II. İnönü Savaşı (26 Mart – 1 Nisan 1921)

Yunanlılar Sevri kabul ettrimek ;TBMM’yii dağıtmak ve I. İnönü Savaşı’yla oluşturduğu güven bunalımını aşmak için bir kez daha saldırıya geçmiştir.Türk kuvvetlerinin zaferiyle sonuçlanmıştır.M.Kemal Paşa savaş sonrasında İsmet Paşa’ya çektiği telgrafta “Siz orada yalnız düşmanı değil ,milletin makus talihinide yendiniz” demiştir.

  • TBMM’ye duyulan güven artmıştır.
  • İtalya’nın askeri birliklerini çekme süreci başlamıştır.
  • Fransız hukumeti TBMM ile resmi nitelikte olmayan barış müzakerelerini başlatmıştır.Fransa Zonguldak’tan çekilmiştir.
  • İngiltere tarafsızlığını ilan etmiş elindeki bir kısım Malta esirini serbest bırakmıştır.
II.İnönü savaşından sonra Türk orduları tüm yokluklara rağmen saldırıya geçerek Yunanlılar’a Aslıhanlar ve Dumlupınar Muharebelerini yapmış fakat yenilmiştir.Bu başarısızlık sebebiyle M.Kemal Refet Paşa’yı görevden alarak Batı cephesinin tüm komutasını İsmet Paşa’ya vermiştir.
II. inönü Savaşının Sonuçları ;F ransa Zonguldak bölgesini boşaltmıştır  İ İtalya işgal ettiği yerlerden çekilmeye başlamıştır F ransa TBMM’ye barış teklifinde bulunmuştur. İ ngiltere Maltadaki 40 Türk esirini serbest bırakmıştır

Kütahya Eskişehir Savaşları (10 Temmuz 1921)

Hırslanan Yunan ordusuna karşı yeni kurulmuş olan ve kısıtlı imkanlarla savaşan birliklerimiz daha fazla dayanamamış ve savaşı kaybetmiştir. M. Kemal bu savaşta ordulara Sakarya nehrinin doğusuna çekilme emrini vermiştir.

  • M. Kemal paşa’ya başkomutanlık yetkisi verildi.
  • Meclisin taşınması fikri gündeme gelse de meclis tarafından reddedilmiştir.
  • Kütahya ve Eskişehir Yunanlılar tarafından işgal edilmiştir.
  • M.Kemal Paşa’ya olan muhalefet artmıştır.
Başkomutanlık Kanun’unun Çıkarılması (5 Ağustos 1921)

Türk ordusunun gücünü arttırmak, sevk ve idaresini kolaylaştırmak ,kararların hızlı bir biçimde alınarak uygulanmasını sağlamak ve Yunan ilerleyişini durdurmak için meclise ait yetkilerin M. kemal tarafından kullanılmasıdır. 3 ay süre ile sınırlandırılmış olup süre bitiminde üçer aylık süreler ile 20 Temmuz 1922 tarihine kadar kullanılmıştır.

Tekalif-i Milliye Emirleri  (7 Ağustos 1921)

Düzenli ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için M. Kemal Paşa tarafından başkomutanlık yetkilerine dayanarak çıkarılan kanundur.

  • Vergilerin toplanması için her ilçede Milli Vergi Komisyonu kurulmuştur.Gereğini yerine getirmeyenler için İstiklal Mahkemeleri görevlendirilmiştir.
  • Bu emirler Sakarya savaşının top yekün bir savaş olduğunu göstermektedir.

Sakarya savaşı (23 Ağustos – 13 Eylül 1922)

M. Kemal Paşa bu savaşta başkomutandır. Bu savaşta “Hattı müdafaa yoktur , sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır.Vatanın her karış toprağı kanla sulanmadıkça terk olunmaz ” emrini vermiştir.Savaş stratejisinde benimsenen bu yaklaşım savaşın seyrini de değiştirmiştir.Subay harbi olarak da tarihe geçen bu savaşta çok sayıda subay şehit olmuştur.

  • M. Kemal Paşaya Gazi ve Mareşallik unvanı verildi.
  • 1863 Viyana Kuşatması ile başlayan geri çekilme durmuştur.Türk ordularının son savunma savaşıdır.
  • TBMM’ye ve M. kemal Paşa’ya duyulan güven artmıştır.
  • İtalya ve Fransa Sakarya Savaş’ından sonra kesin olarak geri  çekilmeye başlamıştır.
  • Sovyet Rusya ve ona bağlı Kafkas Cumhuriyetleri ile (Azerbaycan ,Gürcistan,Erneistan) Kars Anlaşması imzalanmıştır. Fransa ile Ankara Anlaşması imzalanmıştır.
  • Ukrayna ile dostluk anlaşması yapılmıştır.
  • Anlaşma Devletleri türkiye’ye ateşkes teklfinde bulunmuştur.
  • İngiltere ile yapılan görüşmeler doğrultusunda Anadolu’da ki İngiliz tutsakları ile İstanbul’un işgalinden sonra tutuklanarak Malta’ya sürgün edilen kişilerin değiş tokuşunu sağlayan bir anlaşma yapıldı.
Kars Anlaşması (13 Ekim 1921)

I. İnönü Savaşından sonra Sovyet Rusya ile Moskova Anlaşması imzalanmış ve bu devletle dostluk ilişkileri geliştirilmiştir.Sakarya savaşı ise Sovyetler Birliğine bağlı olan Kafkas Cumhuriyetleri ile anlaşma yapılmasına zemin hazırlamıştır.

  • Anlaşma Kafkas Cumhuriyetleri ile imzalanmıştır.
  • Moskova Anlaşmasına ait hükümler aynen kabul edilmiştir.
  • Kafkas sınırımız çizilmiş ve güvence altına laınmıştır.
  • Batum’un gürcüler’e ait olduğu tekrar kabul edilmiştir. Nahcıvan özerklik kazanmıştır.
Ankara Anlaşması (20 Ekim 1921)

Fransa , Türkiye’nin bağımsız ve egemen bir devlet olma kararlılığını  Sakarya Savaşı’ndan sonra bir kez daha anlamıştır.

  • İskenderun ve Hatay haricinde bugün kü Suriye sınırımız çizilmiştir.
  • Fransa askerlerini sınır dışına çıkarmayı kabul etmiştir.
  • Süleyman Şah’ın mezarının bulunduğu Caber Kalesi Türkiye’ye bırakılmış ve kalede Türk Bayrağı bulunmasına karar verilmiştir.
Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26 Ağustos – 9 Eylül 1922)

M. Kemal Paşa’ya ait “Ordular ! İlk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri !” şeklindeki taarruz emri Başkomutanlık Meydan Muharebesi’yle özdeşleşmiştir.Mustafa Kemal Paşa Rum ordularını köşeye sıkıştırılarak mağlup edildiği bu savaşı “Rum Sındığı Meydan Savaşı ” olarak nitelemiştir.

Mudanya Ateşkes Anlaşması (11 Ekim 1922)

Yunanlılar’a karşı zafer kazanılmış ise de Misak-ı milli sınırlarına ulaşmak için daha alınması gereken yol vardı.Türk ordusu Batı Anadolu’yu kurtardıktan sonra Trafkya’ya doğru hareket geçti. Bu gerekçelerle Fransa’nın arabuluculuğu ile ateşkes görüşmelerinin başlamasına karar verilmiştir.

Türkiye , savaşı Yunanistan ile yapmasına rağmen ateşkes görüşmelerinde Yunanlılar yer almamıştır.Ateşkes görüşmeleri Türkiye (General İsmet İnönü) ,Fransa (General Charpy) ,İngiltere (general Harrington), İtalya (General Monbelli) devletleri arasında gerçekleşmiştir. Anlaşmanın öenmli maddeleri şu şekildedir.

  1. Mütareke imzalandıktan üç gün sonra, 14/15 Ekim gecesi yürürlüğe girecektir.
  2. Türk ve Yunan kuvvetleri arasındaki silahlı çatışma sona erecektir.
  3. Yunanlılar Doğu Trakya’yı 15 gün içerisinde boşaltacaklar ve bölge, İtilaf Devletleri aracılığıyla 30 gün içerisinde Türk yönetimine devredilecektir.
  4. Barış antlaşması imzalanıncaya kadar Türk ordusu Trakya’ya geçemeyecektir. Buna karşılık iç güvenlikle ilgili olarak sayısı 8000’i aşmayacak bir jandarma kuvveti gönderilebilecektir.
  5. Barış antlaşmasının imzalanmasına kadar Meriç’in batı sahili (yani Batı Trakya) ve Karaağaç İtilaf Devletlerinin işgali altında kalacak ve Türk kuvvetleri Çanakkale Boğazı ve İzmit’te belirlenen çizgiyi geçemeyeceklerdir.
Milli Mücadelenin Sanat ve Edebiyat Yansımaları

Kurtuluş Savaşı yaşamın her alanını olduğu gibi sanat ve edebiyat hayatını da etkilemiştir.

  • Halide edip  Adıvar ; Ateşten gömlek ,Türk’ün ateşle imtihanı
  • Yakup Kadri Karaosmanoğlu ; Yaban ,Milli Savaş Hareketi
  • Şevket Süreyya Aydemir ; Tek Adam
  • Falih Rıfkı Atay ; Çankaya
  • Mustafa Kemal ; Nutuk,Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri

Bilgi Notları Galerisi

Bilgi notları görsellerini orijinal boyutunda kaydetmek için aşağıdaki bağlantılara tıklayınız.

  Ankara Antlaşması ( 74 kez indirildi)

  Büyük Taarruz'un Sonuçları ( 70 kez indirildi)

  Mudanya Ateşkes Antlaşması ( 69 kez indirildi)

  Batı Cephesi ( 74 kez indirildi)

  Doğu Cephesi ( 67 kez indirildi)

  Güney Cephesi ( 63 kez indirildi)

  I. İnönü Muharebesi ( 73 kez indirildi)

  II. İnönü Muharebesi ( 72 kez indirildi)

  Kars Antlaşması ( 73 kez indirildi)

  Kütahya ve Eskişehir Muharebeleri ( 78 kez indirildi)

  Moskova Antlaşması ( 69 kez indirildi)

  Sakarya Meydan Muharebesi ( 82 kez indirildi)

  Tekalif-i Milliye Emirleri ( 78 kez indirildi)

5/5 (1)

Değerlendirme

Paylaşmak Güzeldir :)
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Hakkında Kpss Özetleri

Herşey Kpss'ye hazırlanırken neden bu çalışmalarımı kalıcı hale getirip başkalarının da faydalanmasını sağlamıyorum diye düşünmemle başladı. Ondan sonra tutabilene aşk olsun. Yazdıkça yazdım. İlerleyen zamanlarda sizlere daha geniş bir içerik sunmaya çalışacağım.Umarım faydalı olur. Hepinize çalışmalarınızda başarılar.

Yorumsuz Geçme :)

2 Yorum - "Kurtuluş Savaşı"

Bildir
avatar
seda
Ziyaretçi

tek adam sevket süreyya aydemirindir

wpDiscuz
x

Buna da çalış mutlaka..

soguk-savas-donemi-featured-image

Soğuk Savaş Dönemi (1945-1960)

Dünya Savaşından sonra başlayan ve aktif olarak 1960’lara kadar süren döneme “Soğuk Savaş Dönemi” denir. Paylaşmak Güzeldir :)