Anasayfa » Tarih » Osmanlıda Kültür ve Uygarlık
osmanli-kultur-ve-uygarlik
Osmanlı Kültür ve Uygarlığı

Osmanlıda Kültür ve Uygarlık

Osmanlı uygarlığının temelini Türk töresi,İslamiyet ve yerel gelenekler oluşturur.

Yönetim

Yönetim

Hakimiyet Anlayışı

Nizam-ı Alem : Osmanlının hedeflediği dünya düzenidir.Gaza ve Cihat anlayışı ve Fetih politikası
Kızılelma : Bir hedeftir.
Daire-i Adalet : Osmanlının adil bir düzen hedefidir.Toplumsal düzen

Veraset Anlayışı

  • İlk önce  ; Ülke hanedanın ortak malıdır anlayışı hakim.
  • I. Murat  ; Ülke padişah ve çocuklarının ortak malıdır.(Babadan oğula)
  • Fatih ; Ülke padişahın malıdır.Kardeş katli yasal.
  • Amaç ;Taht kavgalarını azaltıp merkezi otoriteyi güçlendirmektir.
  • I. Ahmet ; Ekber ve Erşed sistemi.(Hanedan üyelerinin en yaşlı ve en akıllısı.Taht kavgalarını bitirmek)
  • Meclis kararı ile tahttan inen ilk padişah ; II.Abdülhamit
  • Meclis kararı ile tahta çıkan ilk padişah ; V Mehmet Reşat

Şehzade Eğitimi

  • Sancağa çıkma ;I. Murat döneminde ilk defa uygulandı.Yıldırım Beyazid sancaktan tahta çıkan ilk padişahtır.
  • Zorunlu olması Fatih döneminde olmuştur.
  • Kaldırılması I. Ahmet döneminde oldu.
  • Sancağa çıkan son padişah : III.Mehmet
  • Sancağa çıkmayan ilk kişi : I. Ahmet
  • I. Ahmet sancak usulünün yerine kafes sistemini getirmiştir.

Sefere Çıkma

** Sefere çıkmayan ilk padişah II. Selim
** Sefere çıkan son padişah ise II. Mustafadır.

Rejim

Osmanlı devletinin rejimi Teokratik monarşidir. (Dini kurallara dayalı tek kişinin yönetimi)
Teokrasi kavramı halifelik ile güçlendi.
1876 dan sonra teokratik meşrutiyete geçildi.

Yetkilerin Kısıtlanması

Merkez Teşkilatı

Saray ; Harem , Birun ve Enderun kısmından oluşmaktaydı.
Harem : Padişah ve ailesinin yaşam alanıdır. Birun : Devlet işleri yürütülür. Enderun : Yöneticilik okuludur.

  • Edirne Sarayı (Eski Saray): I. Murat zamanında yaptırıldı.
  • Topkapı Sarayı : Fatih zamanında yaptırıldı.(En uzun süre hizmet eden saray)
  • Dolmabahçe Sarayı :Abdülmecit zamanında (Batı tarzı ilk saray)
  • Yıldız Sarayı : III. Selim döneminde köşktü. Sonra eklemeler yapılarak II. Abdülhamit zamanında saray olarak kullanılmaya başladı.
  • Beylerbeyi ve Çırağan Sarayı : Abdülaziz döneminde yapılmıştır. Yöentim merkezi olarak kullanılmamıştır.

Devlet Başkanı

Han , Hakan kullanılmıştır. Bey , Gazi Osman ve Orhan Beyler kullandı.
Hüdavendigar ; I. Murat kullandı.(Sultan ünvanını ilk kez kullanan padişah)
Fatih bir ara kayzer ünvanını kullandı.
Cülüs Töreni (Kılıç alayı) : Padişahın tahta oturma törenidir.

Yetkileri
Yasama

Ferman :Yasa , Buyruk
Adaletname : Fethedilen yerlere verilen haklardan bahseder.
Berat : Atama kuralları
Kanunname : Çeşitli kanunlardan oluşur.

Yürütme

Padişah yürütme organının başıdır.Divan ile beraber kullanır.
Divanı Hümayun
*Orhan Bey zamanında kuruldu, Devlet sorunlarının görüşülüp karara bağlandığı en üst yönetim organı ve en yüksek mahkemedir.

Uyarı:: Son söz padişaha aittir. Bu divanın karar organı olmaktan çok danışma organı olduğunu gösterir.

Bugünkü bakanlar kuruluna benzer fakat üyelerinin atama yoluyla belirlenmesi ve yüksek mahkeme özelliği göstermesi nedeniyle bakanlar kurulundan ayrılır.

*Kuruluş döneminde divan toplantılarına padişah başkanlık ederken Fatih zamanından itibaren Divana sadrazamlar başkanlık etmeye başlamıştır. Bu durum sadrazamlık makamının öneminin ve etkinliğinin artmasına neden olmuştur.

*Divanı hümayun II. Mahmut zamanında kaldırılmıştır. Yerine Bakanlıklar ve Nazırlıklar kurulmuştur.

Üyeleri:

  • Padişah: Fatih zamanına kadar Divan’a başkanlık etmişler, bundan sonra bu görevi sadrazam yürütmüştür.
  • Vezir-i Azam(sadrazam): Padişahın mutlak vekilidir. İkinci derecedeki işler sadrazamın İkindi Divanında görüşülürdü.
  • Vezirler: Daha çok askeri ve siyasi işlerden sorumluydular. Vali olarak illere atanabiliyorlardı.
  • Kazasker: Şeri ve Örfi hukuk uygulamalarından sorumludurlar. Adalet ve Eğitim işlerine, önemli davalara, Kadı ve Müderrisleri atama ve azil işlerine bakarlardı.
  • Defterdar: Bütçeyi hazırlar, Gelir ve giderlerin planlamasını yapar.
  • Nişancı: Tapu kadastro işleri bakar, Fethedilen arazilerin kayıtlarını tutar, Dirlikleri dağıtır ve Padişahın fermanlarına tuğra çekerdi.
  • Yeniçeri Ağası: Vezir rütbesindeyseler divanda söz hakkına sahip olabiliyorlardı.
  • Şeyhülislam: Divanın doğal üyesi olmamakla beraber gerektiğinde alınan kararların İslam dinine uygun olup olmadığını belirtmek üzere divana çağrılırdı. Bu durum devletin Teokratik nitelik taşıdığını gösterir. Ulema sınıfının başı olarak Din, Hukuk, Yargı, Eğitim, alanlarını denetim altına almıştır. En ünlüsü Ebu Suud efendidir. (Asıl üye değil)
  • Reisül Küttap: Önceleri Nişancıya bağlı bir kâtipken zamanla doğan ihtiyaçtan dolayı, Devletin dış işlerinden sorumlu bakanı olmuştur. (Asıl üye değil)
  • Kaptan-ı Derya: Donanma komutanı olarak Divanı hümayuna katılmıştır. (Asıl Üye olarak)
Yukarıdaki üyeler kuruluşundan itibaren Divanı Hümayunun asıl üyeleridir. Zamanla doğan ihtiyaçlardan dolayı Divanı Hümayuna bazı üyeler katılmıştır.

Yeni katılan üyelerden Şeyhülislam ve Reisülküttap Divanı hümayuna çağrılıp görüşleri alındıkları halde asıl üye hüviyetinde değillerdi. Fakat yine son dönemlerde Divanı Hümayuna dahil edilen Kaptanı Derya Divanı Hümayunun asıl üyesi olmuştur.

Yargı

Müsadere : Yönetici mallarına el koyma hakkı
Kulluk Hakkı : Padişahın yöeneticileri yargılayabilme hakkı.Sürgün ya da ölüm cezası.

Yaöentim Teşkilatları
İdari Birim Yönetici Asayiş Adalet
Eyaletler Beylerbeyi Subaşı Kadı
Sancaklar Sancakbeyi Subaşı Kadı
Kazalar Kadı Subaşı Kadı
Köyler Köy Kethüdası Yiğitbaşı Kadı Naibi

Ordu

Ordu

Osmanlı Devleti Orhan Bey zamanında kurduğu ilk düzenli ordu olan yaya ve müsellem ocaklarını “onluk sistem” e uygun olarak teşkilatlandırmıştır.

Kapıkulu Ordusu

Kaynağını gayrimüslim kökenli devşirme çocuklar oluşturur.Sarayı ve padişahı korumakla görevlidirler.Hizmet karşılığı üç ayda bir ulufe maaşı alırlar.Atlı ve yaya birlikler olmak üzere ikiye ayrılırlar.

Devşirme Sisteminin Özellikleri

  • I.Murat zamanında çıkarılan Pençik Kanunu ile savaş esiri çocukların 1/5 i alınarak Anadolu’daki Türk köylülerinin yanına verilmiştir.
  • Tek erkek çocuğu olan ailelerden devşirilecek çocuk alınmamıştır.
  • Akillı ,fizik ve yaş olgunluğuna sahip çocuklar alındı.
  • Fizik gücü iyi olanlar Gelibolu’daki Acemi oğlanlar ocağına,Zeki olanlar ise “Enderun” denilen saray okuluna gönderilirdi.
  • Padişah taht değişikliklerinde Kapıkulu ordusuna “Cülüs Bahşişi” dağıtırdı.İlk dağıtan kişi Yıldırım Bayezit’tir.
  • Evlenmeleri ve başka bir işle uğraşmaları yasaktır.
  • İlk olrak Gulam Sistemi adıyla Gazneliler tarafından uygulanmıştır.
  • Amaç ; Devletin bürokrat ve asker ihtiyacını karşılamak ve merkezi otoriteyi güçlendirmektir.
Kapıkulu Ocaklarının Görevleri
YAYA (Piyade) Acemioğlanlar Askeri hayata iat temel eğitimin verildiği yerdir.Buradaki eğitimden sonra devşirme askerler diğer birliklere dağıtılmıştır.
Yeniçeri
  • I. Murat Kurmuştur.
  • En önemli kapıkulu ocağıdır.
  • Acemioğlanlarının ,yeniçeri ocağına geçme eylemine “Bedergah” denilir.
  • Maaşlı savaşçı birliklerdir.
  • İstanbul’un asayiş ve güvenliğini sağlarlar.
  • Yenilik hareketlerine en çok direnen birliklerdir.
  • Bu ocağa karşı bir seçenek olarak “Nizam-ı Cedit” ,”Sekban-ı Cedit” ,”Eşkinci Ocakları” kurulmuştur.
  • II.Mahmut Yeniçeri Ocağını kaldırarak yerine “Asakir-i Mansure-i Muhammediye” ordusunu kurmuştur.
Cebeci Ordunun silah tamir ve bakımını yapar.Silahları savaş alanına taşır.
Humbaracı Havan topu ve el bombası kullanır.
Lağımcı Tüneller açarak barutla kale çökerten,inşaat işleriyle uğraşan askeri “İstihkam” sınıfıdır.
Topçu
  • Savaş Topu döker ve kullanır.
  • İlk Savaş topu I.Murat zamanında I.Kosova Savaşında kullanılmıştır.
Top Arabacı Top arabalarının naklini sağlar.
Bostancılar Saraydaki bahçelerin bakım ve güvenliğinden sorumludur.
ATLI (Süvari) Silahtar Padişahın sağ ve solunda yer alır.Padişah çadırını korurlar
Sipah
Sağ Ulufeci Saltanat sancaklarını korurlar.
Sol Ulufeci
Sağ Garipler Ordu ağırlıklarını ve hazineyi korurlar.
Sol Garipler

Eyalet Ordusu

Osmanlı Devleti’nin İstanbul dışındaki ordusudur.Ordunun temelini Tımar Sistemi ve ona bağlı olarak yetiştirilen askerler oluşturur.Tımarlı Sipahiler ;kendilerine devletçe ayrılan “dirlik ” geliriyle ,devlet için “cebelü” denilen tam donanımlı atlı asker yetiştirir.Tımar Ordusunun yetiştirilmesi için hazineden para çıkmaz.Ücretsiz olan bu ordunun giderleri “Dirlik Sistemi” nin gelirinden karşılanmıştır.

  • Osmanlı ordusunun çoğunluğunu oluştururlar.
  • Barış zamanında tarım işçisi bir köylü olarak üretim yaparlar.
  • Ordunun insan kaynağını müslümanlar oluştururlar.
  • Ordunun komutanı eyaletlerin idari amiri olan “Beylerbeyi” dir.
Eyalet Askerlerinin Görevleri
Geri Hizmet Yaya Osmanlı devletinin ilk düzenli ordusudur.Orhan Gazi kurmuştur.Hendek,siper kazar ,kale ve tersanelerde görev yapar.
Müsellem Osmanlı Develetinin ilk atlı birliğidir.Ordunun önündeki engelleri kaldırır.
Cerahor Ordunun geçeceği yerlerdeki yolu açan ,siperleri kazan Hristiyan askerlere verilen isimdir.
Turnacı Ordu içindeki haberleşmeyi sağlar
Derbentçi Ticaret yollarının güvenliğini sağlamakla görevlidirler.
Sakalar Askerlerin su ihtiyacını karşılar.
Öncü Birlikler Akıncılar Ordunun keşif hizmetini görürler.
Azaplar Sınır kalelerinde güvenliği sağlamakla görevli bekar askerlerdir.
Beşliler Sınır boylarında görevlidirler.
Gönüllüler Sınır boylarında ,şehir ve kasabalarda güvenliği sağlamakla görevli gönüllü birliklerdir.
Deliler Korkusuz yürekli olan bu askerlere cesaretlerinden dolayı deli denmiştir.

Donanma

Osmanlı Devleti ilk donanmaya Karesioğullarına son vererek sahip olmuştur. İlk tersaneyi I.Beyazit Gelibolu‘da kurmuştur.Kanuni dönemimde donanma en parlak dönemini yaşamıştır.Kaptan-ı Derya oluşturulmuş ve ilk Kaptan-ı Derya Barbaros Hayrettin Paşa olmuştur.

Osmanlı Donanması İnebahtı,Çeşme,Navarin ve Sinop’ta yakılmıştır.

Dil ve Edebiyat

Dil ve Edebiyat

Osmanlılar Arap Alfabesini kullanmışlardır. Arap Alfabesine, Türkçedeki seslerin söylenişlerinden esinlenerek birkaç harf daha eklemişlerdir.Osmanlılarda devletin resmi yazışma dili Türkçe, din ve bilim dili Arapça (III.Selim döneminden itibaren batı tarzı modern okullarda Fransızca da bilim dili olarak kullanılmıştır.) edebiyat dili de Farsça idi.Türkçe, Arapça ve Farsçanın kaynaşması sonucu Osmanlıca denilen bir yazı dili ortaya çıkmıştır.

Edebi Akımlar ve Temsilcileri:

Divan Edebiyatı

Osmanlılarda saray ve medrese çevresinde Arap ve Fars edebiyatının etkisiyle gelişen edebiyat türüdür.
Nesimi, Dehhani, Ahmedi, Şeyhi, Ahmet Paşa ,Necati, Baki, Fuzuli, Zati, Hayali, Nedim,Yahya Bey ve Nef’i bu edebiyat türünün en önemli temsilcileridir.

Nedim ;Lale devrinin ünlü şairidir.Nef’i hicviyeleri ile ünlü IV.Murat döneminde yaşamış önemli bir şairdir.
Halk Edebiyatı

Halk edebiyatının temeli ozan ya da âşık adını alan şairler tarafından atılmıştır. Şairler halkın duygu ve düşüncelerini sade bir Türkçe ile anlatmışlardır.
Gevheri, Âşık Ömer, Karacaoğlan, Köroğlu, Kul Mehmet ve Kul Mustafa bu edebiyat türünün en önemli temsilcileridir.

Tekke (Tasavvuf) Edebiyatı

Tekkelerde yetişen ve daha çok dini değerlere ağırlık veren, fakat nazım şeklinde halk edebiyatına yaklaşan bir edebiyat türüdür.
Yunus Emre, Mevlana, Hacı Bektaş Veli, Eflaki Dede, Hacı Bayram Veli, Kaygusuz Abdal, Akşemseddin, Dede Ömer Ruşeni ,İbrahim Gülşeni, Pir Sultan Abdal ve Sinan-ı Ümmi Tekke edebiyatının en önemli temsilcileridir.

Tanzimat Edebiyatı

Batının etkisiyle gelişmiş bir edebiyat türüdür..

Toplum ve Ekonomi

Toplum ve Ekonomi

Ekonomi

Osmanlı Devletinde toprak sisteminin şekillenmesinde İslam Hukuku ve Türk – İslam Devletlerine ait uygulamalar etkili olmuştur.

osmanlida-toprak-teskilati

Osmanlı Toprak Teşkilatı

Osmanlı Devleti Toprak Teşkilatı

Mülk Toprakları : Şahıslara ait topraklardır.Alınıp satılabilir devredilebilir.Müslümanlara ait olanlara “Öşri”, gayrimüslümlere ait olanlara “Haraci” topraklar denir.

Miri Topraklar : Devlete ait topraklardır.Devlet mülklerinde ki toprakların gelirini ülkenin bayıdır hale getirilmesine,asker yetiştirmesinde ve memur maaşlarının karşılanmasında kullanmıştır.

Kullanım Şekline Göre Miri Topraklar
Paşmaklık Geliri Padişah ve kızlarına ayrılmıştır.
Ocaklık Geliri kale ve tersane komutanlarına ayrılan topraklardır.
Yurtluk Geliri sınır boylarında bulunan beylere verilen topraklardır.
Vakıf Geliri,kamuya hizmet eden kurumların gideri için ayrılmış topraklardır.
Mukataa “Havas-ı Humayun” oalrak da bilinenbu toprakların gelirleri “İltizam” yoluyla toplanarak hazineye aktarılmıştır.
Malikane Devlet büyüklerine üstün hizmetleri ,ya da mültezimlere para karşılığında gelirini ömür boyu toplama hakkının tanındığı topraklardır.
Arpalık Üst süzey devlet görevlilerine emeklilik döneminde geçinmek için verilen topraklardır.
Dirlik Geliri ,devlet memurlarına maaş olarak ayrılan topraklardır.Ayrıca bu toprakların gelirleriyle devlet için cebelü denilen askerler de yetiştirilmiştir.

Dirlik Sistemi

Uygulamaya sokan kişi I.Murat’tır. Devlet memur ve askerlere hizmetleri karşılığında “Dirlik topraklarının” gelirlerini toplama hakkı vermiştir.

  • Has : Geliri 100 bin akçeden fazla olan yüksek dereceli yönetici sınıfa bırakılan topraklardır.
  • Zeamet : Geliri 20 – 100 bin akça karşılığında olan orta dereceli yöneticilere verilen topraklardır.
  • Tımar : 3 – 20 bin akça arasında geliri olan savaşlarda fayda gösterenlere verilen topraklardır.

İltizam Sistemi

Dirlik topraklarına ait vergi gelirleri toplama hakkının ,ihale yoluyla peşin paraya satışa çıkarılmasına “İltizam Sistemi” denir. Uygulandığı topraklara “mukataa”,toplayan kişiye ise “Mültezim”  denir.

Kısa vadede hazineye para girişi ülke ekonomisini olumlu etkilese de uzun süreçte ekonomiye zarar vermiş,mültezimlerin keyfi uygulamaları sonucu köylünün devlete olana bağlılığı zayıflamış ayrıca taşrada asker yetiştirilememiş ve devlet otoritesi zayıflamıştır.

Malikane Sistemi

İltizam sisteminin bir kaç yıllığına ya da ömür boyu kişilere verilmesidir.

Ahilik Teşkilatı

Müslüman esnaf teşkilatıdır. Daha sonraları Lonca olarak faaliyetlerine devam etmiştir.Loncalara ,Ahilikten farklı olarak gayrimüslimlerde üye olabilmekteydi.Kurucusu Ahi Evran dır.Aynı zamanda tarikat özelliği gösterirler.

  • Mesleki  eğitim verirler.(Usta – Çırak)
  • Ruhsat verir. (Gedik)
  • Denetim yapar.
  • Esnaf ile devlet arasında köprü vazifesi görür.
  • Fiyat belirler. (Narh)

Osmanlı Devletinde Vergiler

Osmanlı Devletinde Vergi Çeşitleri
Şeri Vergi Öşür Müslüman çiftçilerden ürün üzerinden peşin olarak 1/10 oranında alınan vergidir.
Haraç Gayrümüslim çiftçilerden ürün üzerinden peşin olarak 1/5 oranında alınan vergidir.
Cizye Gayrümüslimlerden askerlik yapmamaları karşılığında alınan vergidir.
Örfi Vergi Çift Müslüman çiftçiden toprağı kullanmaları karşılığında alınan vergidir.
Çiftbozan Toprağını ekmeyen çiftçiden alınan vergidir.
Avarız Devlet tarafından olağanüstü dönemlerde alınan vergidir.
İspenç Gayrümüslim çiftçiden toprağı kullanmaları karşılığında alınan vergidir.
Ağnam Hayvan sahiplerinden alınan vergi.
Bennak Evli kişilerden alınan vergidir.
Mücerred Bekar kişilerden alınan vergidir.
Bac-ı Tamga Ticareti yapılan her türlü ürün için alınan vergidir.
Bad-ı Heva Mülke zarar veren kişiden alınan tazminattır.
Cürüm Suç işleyen kişilerden alınan vergi.
Arus Evlilik nedeni ile erkeklerden alınan vergidir.
Kaçkun Kaybolan hayvanın devlete tarafından bulunması halinde alınan vergidir.

Osmanlı Devletinin Toplum Yapısı

Osmanlı Devleti’nin kurucu unsuru Türklerdir.Ülke sınırlarının genişlemesine bağlı olarak ülkenin etnik ve kültürel yapısı değişmiştir.Osmanlı Devlet kuruluş ve Yükselme Döneminde “İskan ve İstimalat Politikası” izllmiştir.İskan siyasetiyle Anadolu’da bulunan göçebe Türkler Balkanlarda fethedilen yerlere yerleştirilmiş ,kendilerine ücretsiz topraklar verilmiştir.

osmanlida-toplum-yapisi

Osmanlı Devleti’nde Toplum Yapısı

Kültür ve Sanat

Kültür ve Sanat

Bilim

Osmanlı Devleti’nde bilim hayatına yön veren temel kurum ‘Medresedir’.Özellikle Yükselme Döneminde bilimsel faaliyetler devlet tarafında  desteklenmiştir.Ancak sonraki dönemlerde Koçi Bey’inde risalesinde belirttiği gibi ilmiye sınıfında baş gösteren yolsuzluklar hak etmeyen kişilerin ilmiye sınıfı içinde makam ve rütbe sahibi olmasına sebep olmuştur.

Osmanlı Devletinde Bilim Adamları ve Eserleri
Matematik
Astronomi
Kadızade Rumi Astronomi,Matematik alanında uzmandır.Bursa’da doğmuştur.Semerkant’ta baş müderrisliik yapmıştır.”Uluğ Bey Zinciri”ni yazan bilim kurulunda yer almıştır.
Ali Kuşçu Uluğ Bey ve kadızde rumi2nin öğrencisi ünlü matematikçi ve astronomi bilginidir.Kadızadei Rumi’den sonra Uluğu By rasathanesi’nde müdürlük yapmıştır.Fatih tarafından Türkistan’dan İstanbul!a getirilmiş ve Ayasofya Medresisine baş müderris olarak atanmıştır.Eseri “Risalet-ül Fethiye”dir.
Taküyettin Mehmet Osmnalılarda ilk rasathaneyi açan kişidir.Astronomi ve matematikle ilgilenmiş güneş turulmasını izlemiştir.Rasatjane III: Murat zamanında şeyhülislam fetvasıyla uğursuzluk getireceği düşüncesiyle yıkılmıştır.Mekanik saat kullanmış.Otomatik makineler üzerine kitap yazmıştır.Eserini”n Alat-ür Adı Resadiye II Şehinşahi” dir.(XVI.yy)
Matrakçı Nasuh Matematik ve minyatürle ilgilenmiştir.”Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn” isimli eserinde Kanuni zamanında İran’a yapılan seferi anlatmıştır.”Umdetü-l Hisap” isimli eseri ise matematik alanındadır.
Hezarfen Ahmet Çelebi Kanat takarak uçan ilk insandır.
Lagari Hasan Kendisini yerden yukar fırlatacak bir düzenek oluşturarak roket deneyi yapmıştır.50 okka barutu ateşleyip uçmuştur.Barut bittiğinde önceden hazırladığı kanatları kullanarak sarayın damına düşmüştür.
Tıp Celalettin hızır Tıp alanında ünlüdür.eseri “şifa-ül Eskam ve kitabü-t Talim”dir.
Akşemseddin Fatih döneminin “Kitab-ı Tıp” isimli eseriyle ünlü tp bilginidir.Ünlü padişahın hocasıdır.
Sabuncuoğlu Şerafettin “Mücerrebname” ve “Cerrahname-i İlhaniyye” isimli eseri le ünlü tıp bilginidir.Tedavide kullanılan malzemeleri ve panzehirleri anlatmıştır.Türkiye’de deneysel farmakolojinin kurucusu olarak kabul edilir.
Ahi Çelebi Böbrek ve mesane taşları için yazdığı bir irsalesi vardır.”Faide-i Hasat” adlı eseri
İbni Baytar Tıbbi bitkiler üzerine çalışmıştır.
Altıncızade İdrar yolu hastalıkları ile uğraşan tıp bilginidir.
Coğrafya Piri Reis İlk Dünya haritasını çizen ünlü coğrafya bilginidir.”Kitab- Bahriye” isimli kitabında Avrupa,Afrika ve Kuzey Amerika kıyılarına yer vermiştir.XVI. yy da çalışmalarda bulunmuştur.Eser,gemiciler için rehber niteliğindedir.1521 yılında yazılan bu eser Sadrazam Damat İbrahim Paşa aracılığıyla Kanuni’ye sunulmuştur.Hint Deniz seferlerinde donanmasını terk etmesi gerekçesi ile idam edilerek öldürülmüştür.
Katip Çelebi Ünlü Osmanlı coğrafyacısıdır.Genel coğrafya üzerine “Cihannüma”yı yazmıştır.”Keşfüzzünnün” ,bilim tarihinin ilk büyük bibliyografya kitabıdır.Kitapta önemli Osmanlı eserleri tanıtılmıştır.”Mizan-ül Hak fi İhtiyar-ül Ak” isimli eserde felsefe ve pozitif bilimler ile dinin uzlaşması gerektiğini belirtmiştir.
Evliya Çelebi XVII. yy.da yaşamış bir Türk gezgini ve coğrafyacısıdır.”Eserinin adı Seyahatname”dir
Seydi Ali Reis XVI. yy.da yaşamış bir Osmanlı coğrafyacısıdır.Önemli eseri “Muhit,Mirat-ül Memalik ve Mirad-ül Hakikat” dir.
Din Davud-ı Kayseri Tasavvuf üzerine uzmandır.İlk Osmanlı medresisinde görelendirilen ilk müderristir.
Molla Kabız Osmanlı tasavvufçudur.Hz. İsa’nın Hz. Muhammed’e üstünlüğünü savunmuştur. Divan-ı Hümayunda iki kez yargılandıktan sonra idama mahkum edilmiştir.
Molla Fenari “Uveysat-ül efkar fi İhitiyar-i Ülil Ebsar” eserinin simidir.Tasavvuf ,din biilginidir.İlk Osmanlı Şeyhülislamıdır.II. Murat zamanında atanmıştır.
Molla Lütfi “Tazifü-l Mezbah” isimli eseri ile tanınır.Matematik ve astronomi ile uğraşmıştır.”Harname” isimli ünlü hicviyesini yazarak dönemin yöneticilerini eleştirmiştir.
Erzurumlu İbrahim Hakkı Din ve Astronomi ile ilgilenmiştir.”Maarfetname (1756)” isimli ansiklopedik eseri ile meşhurdur.
Ebu Suud Kanuni dönemi şeyhülislamlarındandır.Bu dönemdeki kanunlara verdiği fetvalarla destek olmuştur.
Emir Sultan Yıldırım Beyazit dönemi alimlerindendir.
Şeyh Bedrettin Çelebi Mehmet dönemi din büyüklerindendir.”Varidat” adlı eseri ile ünlüdür.Sunni İslam değerleriyle çarğıştığı ve Sultan’a karşı cephe aldığı için idam edilmiştir.
Tarih Naima İlk Vakanüvistir.
Taşköprülüzade Ahmet Eserlerinin adı “Miftahü’s Saade ve Misbahü’s Siyade ve Şakayık-ı Numaniye” dir. Osmanlı Devleti’nin ilk bilim tarihçisidir.
Koçi Bey Osmanlı Devleti’nin geri kalma sebeplerini araştırarak Sultan IV. Murat’a rapor halinde sunan devlet adamıdır.(Koçi Bey Risalesi)
İbrahim Müteferrika “Vesilet-ül Tabaa” isimli risalesiyle matbbanın gerekliliğine ilişkin düşüncelerin Sadrazam Damat İbrahim Paşa’ya iletmiştir.

Sanat

Osmanlı Devleti’nde de bitkisel motifler,geometrik şekilller insan ve hayvan figürleri süsleme sanatında kullanılmıştır.Dini mimaride insan ve hayvan figürleri pek kullanılmamıştır.Osmanlı Devleti’nde resim ve heykel sanatı gelişmemiştir.Bu alandaki faaliyetler XIX. yy. da hızlanmıştır.

Osmanlı Devleti’nde ; Fresk,vitray,mozaik,oymacılık,kakmacılık,minyatür,seramik,çini,tezhip,hat,ebru,cilt,halı sanatıyla uğraşılmıştır.

Klasik Dönem Osmanlı Sanatı
Çini
  • Mimaride yüzey kaplaması olarak kullanılanifırınlanmış,çeşitli motif ve renkteki sırlı pişmiş toprak malzemeye “Çini Denir.Çini’nin temel malzemesi kildir.
  • Çini sanatında İstanbul,İznik,Kütahya gelişmiştir.
  • Orta Asya Türk Çinisi sanatına “Kaşi” denir.
Hat
  • Arap harfleri ile güzel yazı yazma sanatına denir.”Kur’an’ın” el yazması oalrak çoğaltılması bu sanatın önemini daha da arttırmıştır.Hat sanatıyla uğraşan kişilere hattat denir.
  • Önemli hattatlar arasında “Amasyalı Şeyh Hamdullah” ,Ahmet Karahisari,Hafız Osman ve Mustafa Rakım Efendi yer alır.
  • Hat çeşitleri arasında “Küfi ,Celi,Sülüs,tevki,nesih,rika,divani,siyakat,tuğrai,muhakkak,reyhani” yer alır
  • Geççimini Kur’an’dan sağlayan hattatlar Loncası matbaanın Osmanlı Devleti’nde kullanılmasına karşı çıkmıştır.Lale Devri’nde matbaanın kullanılmasına ancak din dışı eserlerin basılması şartıyla izin verilmiştir.
Minyatür Minyatür sanatının diğer adı Nakış ya da Tasvir dir.Minyatür el yazması kitaplarda yer aln çok renkli,küçük boyutlu resimlere verilen isimdir.Minyatür tezhip sanatı ile uğraşan kişilere “Nakkaş” denmiştir.İslam dininde resimin yasak olduğu düşüncesi minyatür sanatının gelişmesini sağlamıştır.

  • Levni : Lale Devrinin önemli minyatür sanatçısıdır.Levni Avrupa tarzında resim yapmıştır.”Silsilename” adlı eserinde Osmanlı Sultanlarını tasvir etmiştir.
  • Matrakçı Nasuh : “Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn” isimli eserinde Kanuni’nin İran seferini anlatmıştır.
  • Sabuncuoğlu Şerafettin : Fatih döneminde “Cerrahname-i İlmiye” isimli eserinde minyatürlerle amliyat yollarını anlatmıştır.
  • Mehmet Siyah Kalem : “Fatih Albümü” isimli eserinde göçebe hayatı tasvir etmiştir.
  • Nakkaş Osman : “Surname” isimli eserinde III. Mehmet2in sünnet düğününü tasvir etmiştir.
  • Seyid Lokman : “Hünername” isimli eserinde Osmanlı Padişahlarını, günlük yaşantılarına ait çeşitli figürleriyle tasvir etmiştir.
  • Birgili Mehmet : Eserinin adı “Tarikat-ı Myhammediye” dir.
Halıcılık Yün,ipek veya pamuk iplikten yapılmış kısa tüylü nakış dokumalara halı denir.Halılarda bitkisel motifler ve geometrik desenler kullanılmıştır.Özellikle ibadet için kullanılan seccadelerde insan ve hayvan figürleri olmaz.Uşak,Bergaam,Manisa,Gördes halıları ünlüdür.
Ciltcilik Kitapların uzun süre dayanması için deri ile kaplanması sanatıdır.Özellikle “Kur’an-ı Kerim” yaygın olarak ciltlendiği için ,kutsal kitaba veriilen değerden ötürü “ciltcilik” sanatı gelişmiştir.Ciltcilik ile uğraşan kişilere “mücellit” denir.
Tezhip Altıntozu ve boya kullanılarak kağıt üzerine yapılan süsleme sanatına “tezhip” denir.Tezhip sanatı ile uğraşan kişilere “müzehhip” denir
Ebru Su üzerine yayaılmış toprak boyalarla yapılan görsel sanatın kağıt üzerine aktarılmasıdır.

Batı Etkisinde Gelişen Türk Sanatı
Resim Resmin ,İslam dinince yasaklandığına dair olan inanç resim sanatının gelişmesini geciktirmiştir.Buna rağmen II Mehmet (Fatih) portresini İtalyan ressam Bellini’ye yaptırmıştır.

  • Askeri amaçlı olarak II. Mahmut zamanında “Hühendihane-i Bahr-i Hümayun” un müfredatına resim dersi konumuştur.
  • II. Mahmut devlet dairelerine portresini astırmıştır.
  • İlk kez Abdülaziz zamanında Avrupa’ya resim eğitimi almak üzere öğrenciler gönderilmiştir.Bunlar arasında yer alan “Şeker Ahmet Paşa” ,Osmanlı Devleti’nde ilk resim sergisi açan kişidir.O, türk resim sanatının ilk çıplak insan figürü çalışmasını yapan ressamdır.
  • II. Abdülhamit zamanında Sanayi-i Nefise Mektebi’nde resim,heyklcilik ve mimarlık bölümleri bulunmaktaydı.
Müzik Bir askeri mızıka okulu olan “Mehtername” varlığını Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan itibaren 1834 yılına kadar devam ettirmiştir.Bu okulu II. Mahmut kapatarak Askeri Mızıka Okulu (Mızıka-i Hümayun)” nu kurmuştur.Darülbedayi’de ve Darülelhan’da müzik eğitimi verilmiştir.Önemli Osmanlı müzik sanatçıları arasında “Itri,İsmail Dede Efendi,Hacı Arif Bey,Tanburi Cemil Bey” yer alır.
Heykel Osmanlı Devşeti’nde heykel tıpkı resim sanatı gibi yeterince gelişmemiştir.Osmanlı Devleti’nde heykel sanatı ile ilgili eğitim faaliyetleri “Sanayi-i Nefise Mektebi ” ile başlamıştır.
Tiaytro İlk ortaoynu Abdülmecit zamanında 1839’da sergilenmiştir.İlk Türkçe tiyatro 1844’de Naum Tiyatrosu tarafından sergilenmiştir.İlk tiyatro eserini Şinasi yazmıştır.Güllü agop’a Türkiye’de tiyatro işletme tekeli verilmiştir.Türk tiyatrosu sahnesizdir,doğaçlamaya uygundur,güldürü,taklit ,dans,şarkı unsuru öne çıkartılır.
Müzecilik İlk Osmanlı müzesi “Osman Hamdi Bey” tarafından II. Abdülhamit zamanında a.ılmıştır.Osman Hamdi Bey Osmanlı Devleti’ndeki Sanayi-i Nefise Mektebi’nde de kurucusudur.Osman Hamdi Bey , eski eserlerin yurt dışına kaçırılmasını engellemek için “Asar-ı Antika Nizamnamesi” nin çıkarılmasına öncülük etmiştir.Önemli eserleri arasında “Silah Taciri,Genç Kız Portresi,Kaplumbağa Terbiyecisi “ yer alır

Mimari

Osmanlı Devleti döneminde yapılan birçok mimari eser olanca heybetiyle halen dimdik durmaktadır.Bu durum göstermektedir ki yüzyıllara meydan okuyan bu anıtlar üstün bir mühendislik zekası üzerine inşa edilmiştir.

  • Erken Dönem Osmanlı Sanatı (1300 – 1500)
  • Klasik Dönem Osmanlı Sanatı (1500 – 1718)
  • Geç Dönem Osmanlı Sanatı (1718 1930)
    • Lale Devri (1718 – 1730)
    • Türk Barok Rokoko Üslubu (1730 – 1808)
    • Türk Ampir Üslubu (1808 – 1860)
    • Seçmeci (Elektik) Dönem (1860 – 1900)
    • Neoklasik Dönem (1900 – 1930)

Erken Cami Medrese Anıt Mezarlar
  • Hacı Özbek Camii (İznik), Osmanlıların yaptığı ilk camidir.
  • Yeşil Camii (İznik)
  • Ulu Camii (Bursa)
  • Yeşil Camii (Bursa)
  • Hüdavendigar Camii (Bursa)
  • Eski Camii (Edirne)
  • Üç Şerefeli Camii (Edirne)
  • Hacı Bayram Camii (Ankara)
  • Süleyman Paşa Medresesi (İznik), Osmanlıların yaptığı ilk medresedir (Orhan Bey zamanında).
  • Lala Şahin Paşa Medresesi (Bursa)
  • Yıldırım Medresesi (Bursa)
  • Yeşil Medrese (Bursa)
  • Yeşil Türbe (Bursa)
  • Hacı Bayram Türbesi (Ankara)
Klasik Cami Medrese Anıt Mezar
  • Fatih Camii, İstanbul’daki ilk camidir.
  • Beyazıd Camii (İstanbul)
  • Haseki Camii (İstanbul), Mimar Sinan’ın ilk eseridir.
  • Şehzade Camii (İstanbul), Mimar Sinan’ın çıraklık eseridir.
  • Süleymaniye Camii (İstanbul), Mimar Sinan’ın kalfalık eseridir.
  • Selimiye Camii (Edirne), Mimar Sinan’ın ustalık eseridir.
  • Sultan Ahmet Camii (İstanbul)
  • Yeni Camii (İstanbul)
  • Haseki Medresesi (İstanbul)
  • Şehzade Medresesi (İstanbul)
  • Rüstem Paşa Medresesi (İstanbul)
  • Mihrimah Sultan Medresesi (İstanbul)
  • Selimiye Medresesi (Edirne)
  • Eyüp Sultan Türbesi (İstanbul)
  • Fatih Sultan Mehmet Türbesi (İstanbul)
  • Yavuz Sultan Selim Türbesi (İstanbul)
  • Barbaros Hayrettin Türbesi (İstanbul)
  • Kanuni Sultan Süleyman Türbesi (İstanbul)
Geç Cami Saray Askeri Yapı
  • Nur-u Osmaniye Camii (İstanbul)
  • Laleli Camii (İstanbul)
  • Dolmabahçe Camii (İstanbul)
  • Ortaköy Camii (İstanbul)
  • Aksaray Valide Camii (İstanbul)
  1. Topkapı Sarayı: Fatih Dönemi’nde 1478 yılında Sarayburnu’nda inşa edilmiştir. 400 yılı aşkın bir süre Osmanlı Devleti’nin yönetim merkezi olmuştur. Kutsal Emanetler Topkapı Sarayı’nda muhafaza edilmektedir.
  2. İshak Paşa Sarayı: Doğu Beyazıt’ta bölge valisi İshak Paşa tarafından 1784’te yaptırılmıştır.
  3. Yıldız Sarayı: Sultan 3. Selim’in annesi Mihrişah Sultan için yaptırılmıştır.
  4. Dolmabahçe Sarayı: Abdülmecid Dönemi’nde, 1853 yılında yapımına başlanmış, 1856 yılında kullanıma açılmıştır.
  5. Beylerbeyi Sarayı: 1861-1865 yılları arasında Sultan Abdülaziz tarafından Serkis Balyan’a yaptırılmıştır.
  6. Çırağan Sarayı: 1871 yılında Sultan Abdülaziz tarafından Serkis Balyan’a yaptırılmıştır. Yapımı sırasında Avrupa devletlerinden borç alınmıştır.
  • Anadolu Hisarı (1. Bayezid)
  • Rumeli Hisarı (Fatih Sultan Mehmet)
  • Kilitbahir Kalesi (FSM)
  • Seddülbahir Kalesi (4. Mehmet)
  • Kale-i Sultaniye (FSM)
  • Selimiye Kışlası (3.Selim)
  • Levent Kışlası (3.Selim)

Yukarıdaki görselleri orijinal boyutu ile kaydetmek için aşağıdaki bağlantılara tıklayınız.

  Osmanlı Taşra Teşkilatı ( 118 kez indirildi)

  Osmanlı Merkez Teşkilatı ( 120 kez indirildi)

  Osmanlı Toprak Yapısı ( 119 kez indirildi)

  Osmanlı Devleti'nde Sanat ( 104 kez indirildi)

  Osmnanlı Ordu Sistemi ( 117 kez indirildi)

  Osmanlı Mimari Eserler ve Özellikleri ( 118 kez indirildi)

5/5 (2)

Değerlendirme

Paylaşmak Güzeldir :)
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Hakkında Kpss Özetleri

Herşey Kpss'ye hazırlanırken neden bu çalışmalarımı kalıcı hale getirip başkalarının da faydalanmasını sağlamıyorum diye düşünmemle başladı. Ondan sonra tutabilene aşk olsun. Yazdıkça yazdım. İlerleyen zamanlarda sizlere daha geniş bir içerik sunmaya çalışacağım.Umarım faydalı olur. Hepinize çalışmalarınızda başarılar.

Yorumsuz Geçme :)

4 Yorum - "Osmanlıda Kültür ve Uygarlık"

Bildir
avatar
yusuf SAV
Ziyaretçi
yusuf SAV

her konunun sonunda o konuyla ilgili testi de koysanız çok daha faydalı olur.güzel bir site olmuş.

Lütfi Mert TOSUN
Ziyaretçi
Lütfi Mert TOSUN

Sancakla tahta çıkan ilk padişah I. Murat diye biliyorum vikipedide de öyle yazıyor yanlışlık olabilir

wpDiscuz
x

Buna da çalış mutlaka..

soguk-savas-donemi-featured-image

Soğuk Savaş Dönemi (1945-1960)

Dünya Savaşından sonra başlayan ve aktif olarak 1960’lara kadar süren döneme “Soğuk Savaş Dönemi” denir. Paylaşmak Güzeldir :)