Anasayfa » Türkçe » Ses Bilgisi
ses-bilgisi
Ses Bilgisi

Ses Bilgisi

Uzun bir aradan sonra Türkçe derslerimize ses bilgisi konusu ile devam ediyoruz.

Büyük Ünlü Uyumu

Düz Yuvarlak
Geniş Dar Geniş Dar
Kalın a ı o u
İnce e i ö ü

Kalınlık incelik uyumudur. İlk hecedeki ünlü kalınsa sonraki hecelerdeki ünlü de kalın, inceyse ince ünlü olur. A,I,O,U  –> A,I,O,U  ya da E,İ,Ö,Ü –> E,İ,Ö,Ü gibi.
Örnek : Öğütlerimiz, Öğretmenim, Öğrenci, Koyunlar, Konuşmacı

Büyük Ünlü Uyumu İle İlgili Bazı Özellikler
  1. Türkçe oldukları halde zamanla ses değişikliğine uğramış kelimeler büyük ünlü uyumuna uymaz.
    Örnek : Alma – Elma ,Ana – Anne , Kangı – Hangi ,Kala –  Kale , Kardaş – Kardeş
  2. Türkçemize yabancı dillerden girmiş bazı kelimeler büyük ünlü uyumuna uymayabilir.
    Örnek : İnsan Dünya Kitap Gazete Otomobil Televizyon
  3. Birleşik sözcüklerde ve tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz.
    Örnek : Kadıköy ,Türk ,Gecekondu , Dört ,Hanımeli ,Ev
  4. Bazı ekler büyük ünlü uyumunu bozar.
    • -Kİ: yarınki, akşamki, arabadaki
    • -KEN: Yaparken, koşarken
    • YOR: gidiyor, sevmiyor
    • -LEYİN: akşamleyin, sabahleyin
    • -(İ)MTIRAK: yeşilimtrak, ekşimtrak
    • -GİL: baklagil, halamgil, turunçgil

Küçük Ünlü Uyumu

Düzlük yuvarlaklık uyumudur. İki kuralı vardır.
* Sözcüğün ilk hecesindeki ünlü harf düz ise diğer hecedeki ünlüler de düz olmalı. (a-e-ı-i) (a-e-ı-i)
Örnek : Kapılar Bağımsızlık Çiçeklik Sıcaklık
* Sözcüğün ilk hecesindeki sesli yuvarlak ise ondan sonra gelecek hecedeki sesli ya dar yuvarlak ya da düz geniş
olmalıdır. (a-e) (o-ö-u-ü) (u-ü)
Örnek : Sonsuzluk ,Dürüst ,Öğretmen ,Öğrenci ,Umutlarımız ,Sonuçlandırmak

 

-yor eki uyumu bozar. Geliyor, yapıyor, söylüyor…

Kaynaştırma Harfi

Türkçe bir sözcükte iki ünlü harf yan yana gelmez. Sesli ile bir sözcükten sonra sesli ile başlayan ek getirildiğinde araya Y, Ş, S, N ünsüzlerinden biri gelir. Bu harflere kaynaştırma harfleri denir.
Örnek : Bahçeye , Odanın Kapısı , İkişer
Anasının kuzusu (tamlama ekleri) ,Kaleyi fethettik (-i, -e hal ekleri) ,Okuyacak (gelecek zaman eki, -ecek, acak) ,Altışar (üleştirme eki, -er, -ar)
Okuyan (fiilden sıfat yapan ek, -en, -an)

Ses Düşmesi

* Sonu “k” ile bitten sözcüklere küçültme eki geldiğinde “k” ünsüzü düşer. Örnek : Küçük – cük Küçücük ,Minik – cik Minicik ,Ufak – cık Ufacık
* Bazı iki heceli sözcükler ünlü harfle başlayan bir ek aldıktan sonra hecelerindeki dar ünlü düşer. Örnek : Karın – ım Karnım ,Şekil – i Şekli ,
Kayıp – ol Kaybol , Fikir – i Fikri

Geniş Ünlü Daralması

Son hecesi geniş seslilerle (a-e) bitten sözcüklere “-yor” eki getirildiğinde geniş sesliler daralarak “ı, i, u, ü”  olur. Örnek : Anla – yor >Anlıyor ,Yaşa – yor  >Yaşıyor ,Ye – yor > Yiyor

Ses Türemesi

Tek heceli bazı sözcüklere küçültme eki getirildiğinde sesli türemesi olur.  Örnek : Bir – cik > Biricik ,Gül – cük >Gülücük ,Genç – cik > Gencecik

Sert Sessiz Yumuşaması

Süreksiz sessizlerle (p,ç,t,k) bitten bir kelime sesliyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert sessizler (b,c,d,g) yumuşar.
Örnek : Kitap – ım >Kitabım ,Ağaç – a >ağaca, Yurt – umuz >Yurdumuz ,Renk – I >Rengi ,Gelecek – im > Geleceğim

Özel isimlerde yumuşama sadece söyleyişte olur, yazışta olmaz.

Sertleşme (Sessiz Benzeşmesi)

Türkçe sözcüklerde sert sessizden sonra yine sert sessiz gelmelidir. (F – S – T – K – Ç – Ş– H – P) + (c – d – g)
Örnek : Sokak – da >Sokakta ,Türk – ce >Türkçe ,Bas – gı >Baskı.Diş– ci > Dişçi

Ulama

Ünsüz harfle bitten sözcükten sonra ünlü ile başlayan bir sözcük geldiği zaman ulama yapılır. Iki sözcük arasında noktalama işareti varsa ulama yapılmaz. Örnek :Türk askeri , Mehmet Akif Ersoy

Ses Bilgisi konusu ile ilgili hazırladığımız konu tarama testlerine aşağıdaki bağlantılara tıklayarak ulaşabilirsiniz.

 

 

 

5/5 (2)

Değerlendirme

Paylaşmak Güzeldir :)
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Hakkında Kpss Özetleri

Herşey Kpss'ye hazırlanırken neden bu çalışmalarımı kalıcı hale getirip başkalarının da faydalanmasını sağlamıyorum diye düşünmemle başladı. Ondan sonra tutabilene aşk olsun. Yazdıkça yazdım. İlerleyen zamanlarda sizlere daha geniş bir içerik sunmaya çalışacağım.Umarım faydalı olur. Hepinize çalışmalarınızda başarılar.

Yorumsuz Geçme :)

İlk Yorum Hakkı Senin!

Bildir
avatar
wpDiscuz
x

Buna da çalış mutlaka..

fiil-catisi-kpss-konu-anlatimi

Fiil Çatısı

Bir cümlede , fiilin nesne alıp alamamasına veya öznenin , fiilde bahsedilen işle ilgili olarak gösterdiği özelliğe fiil çatısı denir. Paylaşmak Güzeldir :)