Anasayfa » Vatandaşlık » Temel Hak ve Hürriyetler
temel-hak-ve-hurriyetler
Temel Hak ve Hürriyetler

Temel Hak ve Hürriyetler

Herkes kişiliğine bağlı ,dokunulmaz ve devredilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir.

Temel hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması

Anayasanın 13. maddesine göre temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılma kriterleri ;

  • Sınırlandırma mutlaka kanunla yapılmalı
  • Sınırlandırma mutlaka ilgili maddede geçen özel sebeplerle yapılmalı
  • Hak ve hürriyetler anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak sınırlandırılmalı
  • Özlerine dokunulmaksızın sınırlandırılmalı
  • Anayasa da belirtilen demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmalıdır. (ilk kez 19822 anayasasında benimsenmiştir.)
  • Ölçülülük ilkesine uygun olmalıdır. (İlk kez 2001 yılında Anayasaya girmiştir.)
  • Laik cumhuriyetin gereklerine uygun olmalıdır.(İlk kez 2001 yılında Anayasaya girmiştir.)

Temel hak ve Hürriyetlerin Kötüye Kullanılması

Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerin hiçbirisi;

  • Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve
  • İnsan haklarına dayanan demokratik ve laik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetleri biçiminde kullanılamaz.
  • Anayasada yer alan temel hak ve hürriyetlerden hiçbirisi Anayasanın 14. maddesinde sayılan durumlara aykırı olarak kullanılamaz.
  • Ayrıca bu hak ve hürriyetler yine bu hak ve hürriyetleri yok etmek amacıyla kullanılamaz.

Temel Hak ve Hürriyetlerin Durdurulması

Savaş,seferberlik,sıkıyönetim,olağanüstü hal durumlarında milletler arası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydı ile durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerden  bir kısmı veya tamamen durdurulmasına ve anayasada yer alan güvencelere aykırı tedbirler alınmasına yer verilmiştir.Ancak hangi sebeple olursa olsun hiçbir zaman çekirdek haklara dokunulamaz.

1982 Anayasası’nda Sayılan Temel Hak ve Hürriyetler

  1. Kişinin Hakları ve Ödevleri (Negatif hak ve hürriyetler) ,devletin müdahale etmemesinin arandığı hak ve ödevlerdir.
  2. Sosyal ev Ekonomik Hak ve Ödevler (pozitif hak ve ödevler) ,devletin pozitif yükümlülükleri vardır yerine getirmesi gerekir ve devlete görev yükleyen hak ve hürriyetleridir.
  3. Siyasi Hak ve Ödevler (Katılma ve yönetme hakları) ,devlet yönetimine katılma hakları ve ödevleridir.

Kişinin Hakları ve Ödevleri

Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî varlığı  Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. (Madde: 17) Meşru müdafaa ,Yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi, Ayaklanma ve isyan bastırılması ,Sıkıyönetim ve olağanüstü haller yaşama hakkına yapılan yasal müdahalelerdir.
Zorla çalıştırma yasağı Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır. (Madde: 18)
Kişi hürriyeti ve güvenliği Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir. (Madde: 19)
Özel hayatın gizliliği Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. (Madde: 20) – 2010 değişikliği
Konut dokunulmazlığı Kimsenin konutuna dokunulamaz. (Madde: 21)
Haberleşme hürriyeti Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir. Haberleşmenin gizliliği esastır. (Madde: 22)
Yerleşme ve seyahat hürriyeti Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir. Haberleşmenin gizliliği esastır. (Madde: 23)
Din ve vicdan hürriyeti Herkes, vicdan, dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. (madde: 24)
Din ve ahlak eğitim ve öğretimi devlet gözetim ve denetimi altında yapılır.Din  kültürü ve ahlak bilgisi dersi orta öğretim kurumlarında zorunlu dersler arasında yer alır.(1982 anayasası ile ile kez zorunlu hale gelmiştir.)
Düşünce ve kanaat hürriyeti Herkes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. (Madde: 25)
Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. (Madde: 26)
Bilim ve sanat hürriyeti Herkes, bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme, açıklama, yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir. (Madde: 27)
Basın hürriyeti Basın hürdür, sansür edilemez. Basımevi kurmak izin alma ve malî teminat yatırma şartına bağlanamaz. (Madde: 28)
Süreli ve süresiz yayın hakkı Süreli veya süresiz yayın önceden izin alma ve malî teminat yatırma şartına bağlanamaz. (Madde: 29)
Basın araçlarının korunması Kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçları, suç aleti olduğu gerekçesiyle zapt ve müsadere edilemez veya işletilmekten alıkonulamaz. (Madde: 30)
Kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı Kişiler ve siyasî partiler, kamu tüzelkişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkına sahiptir. (Madde: 31)
Düzeltme ve cevap hakkı Düzeltme ve cevap hakkı, ancak kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması hallerinde tanınır ve kanunla düzenlenir. (Madde: 32)
Dernek kurma hürriyeti Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. (Madde: 33)
Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. (Madde: 34)
Mülkiyet hakkı Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. (Madde: 35)
Hak arama hürriyeti Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. (Madde: 36)
Kanunî hâkim güvencesi Hiç kimse kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. (Madde: 37)
Suç ve cezalara ilişkin esaslar Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez. (Madde: 38)
İspat hakkı Kamu görev ve hizmetinde bulunanlara karşı, bu görev ve hizmetin yerine getirilmesiyle ilgili olarak yapılan isnatlardan dolayı açılan hakaret davalarında, sanık, isnadın doğruluğunu ispat hakkına sahiptir. (Madde: 39)
Temel hak ve hürriyetlerin korunması ·Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. (Madde: 40)
Özel hayatın gizliliği ve korunması,konut dokunulmazlığı ve haberleşme hürriyetlerinde; yetkili merci kararı 24 saat içinde hakim onayına sunulur.Hakim kararını 48 saat içinde açıklar. (Bu durum tüm temel hak ve hürriyetlerde de geçerlidir.)
Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti ; suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hakim kararına bağlı olarak sınırlandırılabilir.(2010 değişikliği) Vatandaş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz.
Özel hayatın gizliliği, konut dokunulmazlığı,haberleşme hürriyeti,dernek kurma hürriyeti,toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarının sınırlama nedenleri aynıdır ; Milli Güvenlik , Kamu Düzeni , Suç işlenmesinin önlenmesi ,Genel sağlık ve ahlakın korunması , Başkalarının hak ve hürriyetlerinin korunması sebeiyle kanunla sınırlanabilir.

Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler (İsteme Hakları veya Pozitif Haklar)

Ailenin korunması ve çocuk hakları Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. (Madde: 41) 2010 Değişikliği
Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. (Madde: 42)
Çalışma ve sözleşme hürriyeti Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. (Madde: 48)
Çalışma hakkı ve ödevi: Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. (Madde: 34)
Çalışma şartları ve dinlenme hakkı: Çalışma, herkesin hakkı ve aaaaidir. (Madde: 49) Kimse yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. (Madde: 50)
Sendika kurma hakkı: Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. (Madde: 51)
Toplu iş sözleşmesi hakkı İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler. (Madde: 53)
2010 Değişikliği
Grev hakkı ve lokavt Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında, uyuşmazlık çıkması halinde işçiler grev hakkına sahiptirler. (Madde: 54)
Ücrette adalet sağlanması Ücret emeğin karşılığıdır. (Madde: 55)
Sosyal güvenlik hakkı Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. (Madde: 60)
Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. (Madde: 56)
  • 2010 değişikliği ile “Grev esnasında greve katılan işçilerin ve sendikaların kasıtlı veya kusurlu hareketleri sonucu ,grev uygulanan iş yerinde sebep oldukları maddi zararlardan sendika sorumludur” hükmü kaldırılmıştır.
  • “Siyasi amaçlı grev ve lokavt ,genel grev ve lokavt iş yeri işgali,işi yavaşlatma, verimi düşürme ve diğer direnişler yapılamaz” hükmü kaldırılmıştır.
  • “Greve katılmayanların iş yerinde çalışmaları greve katılanalar tarafından hiçbir şekilde engellenemez” hükmü eklenmiştir.
  • Pasavan :Türkiye Cumhuriyeti ile sınırları olan ülkelere serbestçe gidip gelmek için, sınır bölgeleri içinde oturan Türk vatandaşlarına kısa süreli verilen belgedir.
  • Tayfa Vesikası : Açık denizlerde balıkçılık yapanlara verilir.
  • Seyahat Vesikası : Vatandaşlığı kanıtlamada kullanılacak bir belge değildir.Seyahat etmek amacı ile verilir

Siyasi Hak ve Ödevler (Aktif haklar / Yönetme hakları)

  • Türk vatandaşlığı
  • Seçme seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı
  • Parti kurma,partilere girme ve partilerden ayrılma hakkı
  • Siyasi partilerin uyacakları esaslar
  • Hizmete girme
  • Mal bildirimi
  • Vatan hizmeti
  • Vergi ödevleri
  • Dilekçe bilgi edinme ve Kamu baş denetçisine baş vurma hakkı (2010 değişikliği)
Türk Vatandaşlığını ispatlamada kullanılacak belgeler :
    • Nüfus cüzdanı
    • Pasaport
    • Nüfus kayıtları
    • Pasavan
    • Tayfa vesikalarıdır.
Şu Kişiler oy kullanamaz :

  • Türk vatandaşı olmayanlar
  • 18 yaşından küçükler silah altında bulunan erbaş ve erler
  • Askeri öğrenciler
  • Ceza infaz kurumlarında taksirli suçlar dışında bulunan hükümlüler
Ülkemizde şu an geçerli olan seçim sistemi nispi temsil sistemine dayanan %10 ülke barajlı D’Hont ülke barajı seçim sistemidir.
1995 Anayasa değişikliğinden itibaren üniversite öğretim üyeleri siyasi partilere üye olabilirler.Ancak bunların partilere üye olabilmeleri için, üniversitede idari bir görevde bulunmamak ve partinin merkez teşkilatında görev almak şartlarını yerine getirmeleri gerekmektedir.
Siyasi Partilerin Uyacakları Esaslar
  • Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır
  • Siyasi partilerin kapatılma davası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının ;
    • Res’en
    • Bakanlar Kurulu kararı üzerine Adalet Bakanının istemiyle
    • Bir siyasi partinin istemiyle

açacağı dava üzerine Anayasa mahkemesi,Siyasi partilerin kapatılmasına veya devlet yardımının kesilmesine toplantıya katılanların 2/3 oy çoğunluğu ile karar verir.

Kamu Baş Denetçisi (Ombudsman)

TBMM başkanlığına bağlı Kamu Baş Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişi işe ilgili şikayetleri dinler, araştırır ve idareye önerilerde bulunur.TBMM tarafından gizli oy ile 4 yıllığına seçilir.Meclis Başkanlığı seçimi ile Kamu Baş Denetçiliğinin seçim usulü aynıdır.

  • 1. Tur : Üye tam sayısının 2/3’ünün oyu sağlanamazsa
  • 2. Tur : Üye tam sayısının 2/3’ünün oyu sağlanamazsa
  • 3. Tur : Üye tam sayısının salt çoğunluğu sağlanamazsa ;
  • 4. Tur : 3. Turda en fazla oy alan iki aday arasından en fazla oy alan aday seçilir.
5/5 (10)

Değerlendirme

Paylaşmak Güzeldir :)
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Hakkında Kpss Özetleri

Herşey Kpss'ye hazırlanırken neden bu çalışmalarımı kalıcı hale getirip başkalarının da faydalanmasını sağlamıyorum diye düşünmemle başladı. Ondan sonra tutabilene aşk olsun. Yazdıkça yazdım. İlerleyen zamanlarda sizlere daha geniş bir içerik sunmaya çalışacağım.Umarım faydalı olur. Hepinize çalışmalarınızda başarılar.

Yorumsuz Geçme :)

8 Yorum - "Temel Hak ve Hürriyetler"

Bildir
avatar
Rabia
Ziyaretçi
Rabia

Allah razı olsun kardeşim

cesur
Ziyaretçi
cesur

Teşekkürler

ahmwet
Ziyaretçi

10 numara 5 yıldız olmuş allahın izniyle iktisat fak mezuyum en az 70 net yaparım inş ösym gecen seneki gibi soru sormazsa

Alican
Ziyaretçi
Alican

Ya ben bu konuları çok karıştırıyordum. Sayenizde sürekli elimin altında artık..

wpDiscuz
x

Buna da çalış mutlaka..

yasama-yetkisi-kavrami

Meclis ile İlgili Bazı Kavramlar

Yasama ile konumuza meclis ile ilgili bazı kavramlar ve meclisin hükümeti denetleme yolları ile devam ediyoruz. Paylaşmak Güzeldir :)