Anasayfa » Vatandaşlık » Temel Hukuk Bilgileri
temel-hukuk-bilgileri
Temel Hukuk Bilgileri

Temel Hukuk Bilgileri

Hukuk, birey, toplum ve devletin hareketlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini; yetkili organlar tarafından usulüne uygun olarak çıkarılan, kamu gücüyle desteklenen, muhatabına genel olarak nasıl davranması yahut nasıl davranmaması gerektiğini gösteren ve bunun için ilgili bütün olasılıkları yürürlükte olan normlarla düzenleyen normatif bir bilimdir.

Sosyal Dayatı Düzenleyen Kurallar

  • Din Kuralları ,Ahlak Kuralları ,Görgü Kuralları ,Örf ve Adetler – Yaptırımları manevidir.
  • Hukuk Kuralları – Yaptırımları maddidir.

Hukuk kurallarının özellikleri

  • Geneldir. (Herkese uygulanır.)
  • Soyuttur ve süreklidir.
  • Yaptırımı maddidir. Devlet yürütür.
  • Değiştirilebilir.Emir ve yasaklar içerir.
  • Süreli değildir.
  • Özel değildir.Kişilik dışıdır.

Hukukun Yaptırımları

Cebri İcra , Müsadere , İptal ,Tazminat , Ceza , Hükümsüzlük

Hukuk Kurallarının Türleri

  1. Emredici Hukuk Kuralları : Kesinlikle yapılması istenen aksi olursa mutlaka yaptırımı olan kurallardır. Ör : Askerlik,Vergi
  2. Yedek Hukuk Kuralları :
    • Tamamlayıcı Hukuk Kuralları : Tarafların sözleşmede öncelikli konulara değindikleri ama bazı konuları düzenlemedikleri konulardır. Ör ; Ayrılan çiftlerin mal paylaşımı konusunda sorun yaşaması halinde medeni kanun devreye girer.
    • Yorumlayıcı Hukuk Kuralları : Tarafların değindiği hususların tam açıklanmadığı durumlarda hukukun yorumudur. Ör ; Ayın ortası ayın 15 dir.
    • Tanımlayıcı Hukuk Kuralları : Bir kanunun aslında ne anlama geldiğimi tam olarak ifade eden kurallardır.Ör; Nişan evlilik vaadidir.
    • Yetki Verici Hukuk Kuralları : İlgilisine bir konuda serbest davranma hakkı veren kurallardır.Ör ; mirasın kabulü ve ya reddi

Hukuk Kurallarının İhlali Sonucu Verilen Maddi Yaptırım Türleri

  • Cebri İcra : Yükümlüsü tarafından rıza ile yerine getirilmeyen borçların , alacaklının talebi ile ,devletin yetkili organları tarafından zorla yerine getirilmesine cebri icra denir. Ör :  Borcunu ödemeyen alacaklıdan icra organları tarafından borcun tahsil edilmesi
  • Tazminat : Bir kimsenin bir hukuk kuralı ya da sözleşmeye aykırı davranması sonucunda,başka bir kişinin zarar görmesine sebebiyet vermesi halinde bu zararın ödenmesini sağlayan ceza türüdür. Ör : Tarfik kazası sonuzunda ağır yaralanan kişinin maliyat masrafları
  • Ceza : Hukuk kurallarına uymamanın karşılığı olarak öngörülecek en ağır müeyyide ceza vermedir.Suç karşılığı verilen maddi yaptırım türüdür.Başlıca ceza türleri şunlardır;
    • Ağırlaştırılmış müebbet hapis
    • Müebbet hapis
    • Süreli hapis
    • Adli ve idari para cezaları
    • İşyeri kapatma cezaları
    • Ruhsatın iptali cezası
    • Sanat ve meslekten men cezası
    • Kamu hizmetlerinden men cezası
    • Vergi cezası
    • Disiplin cezası
  • İptal : Hukuk kurallarına aykırı yapılmış  idari bir işlemin bu işlem yüzünden menfaatleri zedelenmiş kişiler tarafından yetkili mahkemeye başvurulmak şartıyla yetkili mahkemenin bu hukuka aykırı işlemi iptal etmesi sonucunu doğuran yaptırım türüdür
  • Hükümsüzlük :  Yapılan bir işlem veya eylemin hukukun gerektirdiği temel şartlara uymaması sonucu geçersiz sayılmasıdır.Kendi içinde üçe ayrılır.
    • Yokluk : Bir hukuki işlemin ana unsurları veya kurucu unsurları olmaksızın yapılması halinde meydana gelen sakatlığa yokluk denir. Ör : Evlendirme memuru huzurunda yapılmayan bir evlilik yok hükmündedir.
    • Butlan :
      • Mutlak Butlan : Bir hukuki işlemin emredici hukuk kurallarına ,kamu düzenine ve ahlaka aykırı ie ya da konusu imkansız ise meydana gelen sakatlık haline mutlak butlan (kesin butlan) denir. Ör : Evli birinin ikinci bir evlilik yapması.
      • Nisbi Butlan : Bir hukuki işlem kanunun öngördüğü şekilde yapılmasına rağmen işleme katılan taraflardan birinde hata,hile,tehdit gibi irade sakatlığı hali mevcutsa meydana gelen sakatlığa denir. Ör : Baskı ve zor altında alınan bir imzaya dayalı sözleşme normal koşullarda hukuka uygundur,fakat mağdur tarafın itirazı ile bu sözleşme geçersiz sayılır.
    • Tek Taraflı Bağlamazlık : Yapılan bir sözleşmenin taraflarından birinin fiil ehliyetine sahip olmaması nedeniyle işlemin geçersiz sayılmasıdır. Ör : 15 yaşındaki birinin borç senediyle araba alıp borcunu ödememesi
  • Müsadere : Kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın devlet tarafından zorla alınmasına müsadere denir.

Hukukun Çeşitli Anlamları

Pozitif (Yürülükte ,Müspet) Hukuk : Bir ülkede belirli bir dönemde yürülükte olan yazılı ve yazısız tüm kuralların oluşturduğu hukuka pozitif hukuk denir.Uygulanan hukuktur. Ör : Anayasa,kanun,tüzük,örf

Mevzu (Mevzuat) Hukuk : Bir ülkede yetkili makam tarafından yapılmış ve halen yürürlükte olan sadece yazılı kuralların oluşturduğu hukuk kurallarıdır.  Ör: Anayasa,Kanun,Borçlar kanunu

Tabii (İdeal) Hukuk : Yürülükteki hukuka yol gösteren ,onun nası olması gerektiğini ifade eden hukuktur.Amacı ideal olanı,en mükemmel olanı yakalamaktır.

Tarihi (Negatif) Hukuk : Yürürlükten kalkmış olan hukuka tarihi hukuk denir. Ör : 1961 Anayasası

Hukukun Kaynakları

  1. Asli (Birincil) Kaynaklar
    • Anayasa : Devletin temel yapısını,organlarını ve bu organların birbirleri ile olan ilişkilerini ve aynı zamanda devlet karşısında bireyin temel hak ve özgürlüklerini düzenleyen kuralların bütünüdür.
    • Milletlerarası Antlaşmalar : Dış ilişkilerin hukuki çerçevesini belirleyen ,milletlerarası anlaşmalar öncelikle TBMM onaylamayı bir kanuna uygun bulmalı ve sonra Cumhurbaşkanı onaylayıp yayımlamalıdır.
    • Kanunlar : Anayasanın koyduğu kurallar çerçevesinde yetkili organ eliyle çıkartılan yazılı hukuk kurallarına kanun denir.
      Kanunlar TBMM tarafından yapılır.Kanunları 15 gün içinde yayımlamak veya meclise geri göndermek yetkisi cumhurbaşkanına aittir.Kanunlar özel bir tarih belirtilmişse o tarihte,aksi halde resmi gazetede yayımlanmasından 45 gün sonra yürürlüğe girer.Kanunlar anayasaya uygun olmalıdır.Bütün kanunları hem şekil yönünden hem de esastan Anayasa Mahkemesi denetler.
    • Kanun Hükmünde Kararname : TBMM’nin bir yetki kanunu ile Bakanlar Kuruluna yetki vermesi sonucu Bakanlar Kurulunca yapılan düzenlemeye denir
      Yetki kanununda açıkça çıkacak olan kararnamenin Amacı,Kapsamı,İlkeleri,bu yetkiyi kullanma Süresi ve süre içinde kaç tane çıkarılacağı belirtilmelidir.(AKİS 1 formülü)
      KHK’ler Cumhurbaşkanınca onaylanıp Resmi Gazete’de yayımlandığı gün yürürlüğe girer aynı gün TBMM’nin onayına sunulur.TBMM onayına sunulmayan kararnameler aynı gün yürürlükten kalkar.Eğer meclis KHK’yi onaylarsa şekil ve içerik açısından kanun olur.Onaylanmazsa iptal edilmiş olur ve yürürlükten kalkar.
      KHK’ler hukukumuza ilk defa 1961 Anayasa’sında  1971 yılında yapılmış olan değişiklikle girmiştir.
      Olağanüstü hal veya sıkıyönetim kanun hükmünde kararnameleri ilk kez 1982 Anayasasıyla hukukumuza girmişti.
    • Tüzükler : Kanunların uygulanmasını göstermek veya emrettiği işleri belirtmek üzere kanunlara aykırı olmamak ve Danıştay incelemesinden geçmesi şartı ile Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan idari düzenlemelerdir.
      Tüzükler cumhurbaşkanı tarafından imzalanır ve Resmi Gazate’de yayımlanarak yürürlüğe girer.Tüzükler bir hukuk kuralıdır ama kanun değildir.Kanunları somutlaştırma işidir.
    • Yönetmelik : Başbakanlık,Bakanlar Kurulu ve kamu tüzel kişilerin kendi içi işleyiş esaslarını ,kanun ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak amacıyla çıkardığı idari düzenlemelerdir.
      Cumhurbaşkanı tarafından kural olarak imzalanmaz ve kural olarak Danıştay incelemesinden geçmez.Her yönetmelik Resmi Gazete’de yayımlanmaz.
    • Adsız Diğer Düzenleyici İşlemler : Bunlar normlar hiyerarşisinde yönetmeliklerinde altında yer alan tebliğ,genelge,tamim,sirküler,tebligat vs gibi anayasada ter almayan diğer işlemlerdir.
    • İçtihadı Birleştirme Kararları : Yüksek mahkemelerin içtihadı farklılıkların olduğu aynı konularda vermiş olduğu ve kanun gücünde sayılan temel içtihatlarına denir.
  • Tali (ikincil) Kaynaklar
    • Örf ve Adetler : Sürekli uygulanarak devamlılık kazanan ve toplumda uyulması zorunlu olduğu kabul edilen yazılı olmayan ortak davranış  kurallarına örf adet kuralları denir.
  • Yardımcı Kaynaklar :
    • Yargı İçtihatları : Mahkemelerin kendi önlerine gelen somut bir olayda vermiş olduğu örnek karara içtihat denir.İçtihat veya emsal kararları diğer mahkeme ve hakimleri bağlamaz ama ;ancak yargı içtihatları aksine,içtihadı birleştirme kararları mahkemeleri kanun gibi bağlar.
    • Öğreti (Doktrin – Bilimsel Görüş) : Genellikle bir hukuk dalını sistematik olarak inceleyen veya hukuki olarak tartışmalı olan bir konuyu derinlemesine araştıran bilginlerin düşünce ve kanaatleridir.Hukuk alanındaki bilimsel görüş veya çalışmalara doktrin denir.

 

 

 

 

5/5 (1)

Değerlendirme

Paylaşmak Güzeldir :)
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Hakkında Kpss Özetleri

Herşey Kpss'ye hazırlanırken neden bu çalışmalarımı kalıcı hale getirip başkalarının da faydalanmasını sağlamıyorum diye düşünmemle başladı. Ondan sonra tutabilene aşk olsun. Yazdıkça yazdım. İlerleyen zamanlarda sizlere daha geniş bir içerik sunmaya çalışacağım.Umarım faydalı olur. Hepinize çalışmalarınızda başarılar.

Yorumsuz Geçme :)

2 Yorum - "Temel Hukuk Bilgileri"

Bildir
avatar
Hnfyzn
Ziyaretçi
Hnfyzn

Teşekkür Ederiz allah razı olsun iyi çalışmalar

wpDiscuz
x

Buna da çalış mutlaka..

yasama-yetkisi-kavrami

Meclis ile İlgili Bazı Kavramlar

Yasama ile konumuza meclis ile ilgili bazı kavramlar ve meclisin hükümeti denetleme yolları ile devam ediyoruz. Paylaşmak Güzeldir :)