Anasayfa » Coğrafya » Türkiye’de Yerleşmeler
turkiyede-yerlesme-haritasi
Türkiye'de Yerleşme Haritası

Türkiye’de Yerleşmeler

Ülkemizde görülen yerleşim türleri ve özellilklerini şu şekilde sıralayabiliriz.

yerlesim-turleri

Türkiye’de Görülen Yerleşim Çeşitleri

Türkiye’de Kır Yerleşmeleri

Kırsal yerleşme dokularını belirleyen en önemli faktör yer şekilleri ve su kaynaklarının dağılımıdır.

Bu yerleşmelerin başlıca özellikleri ; Nüfuslarının az olması,Çoğunlukla tarım ve hayvancılığın temel geçim kaynağı olması,Doğum oranlarının fazla olması,İş bölümünün belirgenleşmemiş olmasıdır.

Türkiye’de köy altı yerleşmelerinin özellikleri şunlardır

  • Genellikle küçük ve az nüfusludurlar.
  • Su kaynaklarına yakındırlar.
  • Genellikle geçici yerleşmedir.
  • Genellikle dağınık dokulu yapıya sahiptirler.
  • Ekonomik etkinlikleri tarım ve hayvancılığa dayalıdır.

Yayla,çiftlik,mezra,kom,oba,ağıl,divan,dam,dalyan,mahalle başlıca türleridir.

Köy altı yerleşmelerinin başlıca kuruluş nedenleri ise ;

  • Kalabalık aile fertlerinin bir arada yaşamalarından kaynaklanan çeşitli sorunlardan kurtulma isteği
  • Tarım arazilerinin birbirinden uzak parçalar halinde bulunması
  • Hayvancılıkla uğraşan aileler için hayvanlara barınak ve otlak teminidir.
Kom
  • Temel faaliyeti hayvancılıktır.doğu Anadolu Bölgesinde yaygındır.
Yayla
  • Ülkemizde en yaygın köy altı yerleşmesidir.Temel ekonomik faaliyeti hayvancılıktır.
  • Yazları serin ve yağışlı olan yörelerimizin yüksek kesimlerinde gür çayırlara bağlı olarak gelişmiştir.
  • En fazla Karadeniz,Akdeniz ve Doğu Anadolu Bölgelerinde görülür.
  • Yaylaya çıkma faaliyeti bazen turizm amacıyla olabilmektedir.Bu durum yayla turizminin oluşmasını sağlamıştır. Ayder Yaylası turizm faaliyetine yönelik yaylalarımız arasında yer alır.
Mezra
  • En fazla Doğu Anadolu Bölgesinde görülür,Bununla birlikte Güney Doğu Anadolu ve Karadenizbölgelerinde de bu tür yerleşmelere rastlanır.
  • Temel faaliyet olarak tarım ve hayvancılık yapılır.
  • Mezralardan bazıları zamanla sürekli yerleşmeler haline gelmiştir.Tunceli,mezra iken zamanla büyüyerek kent yerleşmesi haline gelmiştir.
Ağıl,Dam,Oba
  • Küçükbaş hayvanların gecelemesi için yapılmış olan,etrafı çit ya da taş duvarla çevrili yerleşmelere ağıl denir.Doğu Anadolu’da yaygındır.
  • Küçük çaplı tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin yapıldığı yerleşmeler damlardır. Ege bölgesi ile Göller yöresinde yaygındır.
  • Obalarda temel amaç hayvancılıktır.Ege, Toroslar ile Doğu ve Orta Karadeniz’de bu tür yerleşmelere rastlanır.
Çİftlik
  • Bir ya da birkaç  ev ile tarım arazisinden oluşur.
  • Bu yerleşmelerin kurulumu için düz ve geniş arazi varlığına ihtiyaç vardır.
  • Marmara,İç Anadolu, Ege ve Akdeniz en yaygın olduğu bölgedir.
  • Tarım ve Hayvancılık faaliyetleri birlikte yürütülebildiği gibi yalnızca tarıma yönelik küçük çaplı çiftliklerde bulunur.
Divan
  • Karadeniz Bölgesi’nde yaygındır.Ekonomisi genellikle tarıma dayalıdır.
  • Bir kaç mahalle şeklinde olan bu yerleşmeler toplu ya da dağınık olabilmektedir.
Dalyan
  • Temel faaliyeti balıkçılıktır.Özellikle Kıyı Ege de körfezlerin karaya doğru sokulmuş kesimlerinde yer alan yerleşmelerdir.
Türkiye’de Kırsal Alanlarda Meskenlerde Kullanılan Yapı Malzemeleri

Kırsal alanda mesken tipi ve mesken yapı malzemesinde ; coğrafi koşullar,iklim,bitki örtüsü, jeolojik yapı, ekonomik faaliyetlerin türü,gelenek ve görenekler etkili olmuştur.Buna göre ;

  • Karadeniz Bölgesi’nde ahşap evler
  • İç,Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da kerpiç evler
  • Akdeniz Bölgesinde taş evler
  • Volkanik arazilerde volkanik kayaçlar yapı malzemesi oalrak kullanılır.Özellikle Nevşehir Yöre’sinde volkan tüfünden yapılmış meskenler yaygındır.
Toplu Yerleşmeler Dağınık Yerleşmeler
Yer şekillerinin sade yapılı, su kaynaklarının kısıtlı olduğu yerlerde görülür. Yer şekillerinin engebeli,su kaynaklarının bol olduğu yerlerde görülür.
Evler birbirine yakın inşa edilmiştir. Evler birbirinden uzak inşa edilmiştir.
Bu tip yerleşmelerde tarım alanları ve yerleşmeler birbirinden ayrılmıştır. Bu tip yerleşmelerde tarım alanları ve yerleşmeler iç içedir.
Ekonomik faaliyet alnı geniştir. Tarım alanları dardır.
Tarımda makina kullanımı yaygındır. Tarımda makina kullanımı zordur.
Tarımsal nüfus yoğunlukları azdır. Tarımsal nüfus yoğunlukları fazladır.
En yaygın görüldüğü bölgeler İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’dur En yaygın görüldüğü bölge Doğu Karadeniz Bölgesi’dir.

Türkiye’de Kent Yerleşmeleri

Tarım Kentleri

Bu tür kentlerin gelişmesinde tarım ve hayvancılık temel etkendir.Halkın geçim kaynağı büyük ölçüde tarımdır.Sanayi ve ticaret genelde tarıma dayalıdır.Türkiye’de ki en yaygın şehir tipidir.

Sanayi Kentleri

Elverişli ulaşımı uygun hammade ve pazar olanakları nedeniyle sanayinin geliştiği kentlerdir.İş imkanları nedeniyle göç alırlar.Ulaşım ve ticaret gelişmiştir.Gelirleri en yüksek şehirlerdir.

Ticaret Kentleri

Ulaşım ve pazar olanaklarının elverişli olduğu nüfusça kalabalık büyük kentlerdir.Yol kavşaklarında yer alma geniş hinterlanda sahip olma bu kentlerin en temel özelliğidir.

Liman Kentleri

Şehrin ekonomik faaliyetlerinde limanın önemli rol oynadığı kentlerdir.İstanbul,İzmir,Mersin ve İzmit iç kısımlarla kara ve demiryolu bağlantıları gelişmiş geniş bir hinterlanda sahip olan liman şehirleridir.

Turizm Kentleri

Tarihi ve doğal güzelliklerin fazla olduğu kentlerdir.Ulaşım gelişmiştir.Ticaret canlıdır.El sanatları önemlidir.Kıyı sporları ve kış turizminin geliştiği merkezlerde iklim özellikleri de belirleyicidir.

Maden Kentleri

Maden çıkarımı ve madencilik sanayinin  geliştiği kentlerdir.(Zonguldak,Seydişehir,Soma,Elazığ,Elbistan)

Askeri Kentler

Büyük askeri birliklerin bulundukları kentlerdir. (Malatya , Erzincan)

Nüfuslarına göre Şehirler

Nüfuslarına göre şehirler şu şekilde sıralanırlar.

  • 10000 – 25000 arasında olanlar Küçük Kent
  • 25000 – 100000 arasında olanlar Orta Büyüklükte Kent
  • 100000 – 500000 arasında olanlar Büyük Kent
  • 500000 den fazla olanlar Çok Büyük Kent (metropol) olarak adlandırılırlar
Türkiye’de kentsel nüfus miktarı faha fazladır.Türkiye’de en son yapılan düzenleme ile 30 Büyükşehir Belediyesi bulunmaktadır.Bunlar Adana,Ankara,Antalya,Aydın,Balıkesir, Bursa,Denizli,Diyarbakır,Erzurum,Eskişehir,Gaziantep,Hatay,İstanbul,İzmir,Kahramanmaraş, Kayseri,Kocaeli,Konya,Malatya,Manisa, Mardin,Mersin,Muğla, Ordu,Sakarya,Samsun,Şanlıurfa, Tekirdağ,Trabzon,Van ilidir.
Türkiye’de farklı medeniyetlere ait kalıntıların varlığı , Anadolu’nun yerleşmeye elverişli bir coğrafi konumundan kaynaklanır.
Bir yerleşim merkezinin kır ya da kent yerleşmesi sayılmasında farklı ölçütler kullanılmaktadır.Kır ve kent yerleşmeleri arasında nüfus ,geçim kaynakları,hayat tarzları,hayat standartları gibi faktörler açısından belirgin farklar vardır.
Nüfusun hızlı artışı ve köylerden kentlere olan yoğun göç,kent sayısının hızla artmasına yol açmıştır.Bir ülkede kent sayısının ve kentli nüfusun artması ,o ülkedeki kentleşmenin hızını ifade eder.Türkiye’de hızlı bir kentleşme süreci yaşanmaktadır.

 Unutmayınız

  • Karadeniz,Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgeleri en çok göç veren bölgelerimizdir.
  • Türkiye’de ilk nüfus sayımı 1927 yılında yapılmıştır.
  • Türkiye’de nüfus artış miktarındaki artış süreklidir.
  • Türkiye’de nüfus artış hızı azalma eğilimindedir.Bu durum ülkenin gelişmiş olduğuna kanıttır.
  • Nüfus miktarı ve nüfus yoğunluğu en fazla olan bölge Marmara ,En az olan bölge ise Doğu Anadolu Bölgesi’dir.
  • Kıyı bölgelerinde nüfuslanma iç kesimlerden fazladır.
  • Türkiye’de iç göçler genellikle doğudan batıya doğru olmaktadır.
  • Türkiye’de çalışan nüfusun sektörel dağılımında en fazla pay hizmet sektörüne aittir.
  • Yer şekilleri engebeli olan yerlerde fizyolojik ve tarımsal nüfus yoğunlukları fazladır.
  • Türkiye’de mevsimlik işçi göçü daha çok tarım ve turizm amacıyla yapılır.
  • Türkiye’de göçlerin en temel nedeni işsizliktir.
  • Türkiye’de erkek nüfus müktarı kadın nüfus miktarından falzadır.
  • Türkiye nüfusunun en önemli özelliği genç ve dinamik yapıda olmasıdır.
  • Türkiye’de erkeklerdeki okur yazarlık oranı kadınlardan fazladır.
  • Tarım dışı sektörlerin gelişmesi ,tarımda çalışan aktif nüfus oranının azalmasındaki başlıca nedendir.
  • Göç alan bölgelerde nüfus artış oranı doğum oranından fazladır.
  • İstanbul ,Ankara,İzmir,Adana,Bursa kentleri çok fonksiyonlu yapıya sahiptirler.

 

5/5 (3)

Değerlendirme

Paylaşmak Güzeldir :)
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Hakkında Kpss Özetleri

Herşey Kpss'ye hazırlanırken neden bu çalışmalarımı kalıcı hale getirip başkalarının da faydalanmasını sağlamıyorum diye düşünmemle başladı. Ondan sonra tutabilene aşk olsun. Yazdıkça yazdım. İlerleyen zamanlarda sizlere daha geniş bir içerik sunmaya çalışacağım.Umarım faydalı olur. Hepinize çalışmalarınızda başarılar.

Yorumsuz Geçme :)

8 Yorum - "Türkiye’de Yerleşmeler"

Bildir
avatar
Parlakkaya
Ziyaretçi
Parlakkaya

Gercekten cok guzel olmus tesekkurler..

Meral
Ziyaretçi
Meral

Ellerinize sağlık…güzel düşüncenizden dolayı aklınıza ve yüreğinize sağlık…teşekkürler…gerçekten çok faydalı…

Betül
Ziyaretçi
Betül

Gercekten cok guzel hazirlanmis. Emeklerinize saglik.

Elif
Ziyaretçi

Çok faydalı olmuş emeginize sağlık.

wpDiscuz
x

Buna da çalış mutlaka..

Türkiye’de Tarım

Ülkemizde tarımsal faaliyetler ekonomi içinde önemli bir pay oluşturur. Paylaşmak Güzeldir :)