Anasayfa » Vatandaşlık » Yargı
yargi
Yargı Sistemi

Yargı

1982 Anayasasına göre yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerdedir. Yargıya ilişkin bir düzenlemenin olmadığı tek anayasamız 1921 Anayasasıdır.

Yüksek Mahkemeler

Anayasa Mahkemesi

Anayasa Mahkemesi

Kuruluşu ve Yapısı

Anayasa Mahkemesi ilk kez 1961 Anayasası ile kurulmuştur. 17 asil üyeden oluşur. Yedek üye yoktur.

TBMM (3 Üye)

  • 2 üyeyi Sayıştay’ın önerdiği adaylardan
  • 1 üyeyi Baro Başkanlarının önerdiği adaylardan
Cumhurbaşkanı (14 Üye)

  • 3 üyeyi Yargıtay’ın
  • 2 üyeyi Danıştay’ın
  • 1 üyeyi Askeri yargıtay’ın
  • 1 üyeyi Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin
  • 3 üyeyi YÖK’ün önderdiği adaylardan seçer.
  • 4 üyeyi üst kademe yöneticileri serbest avukatlar,birinci sınıf hakim ve savcılar ile en az beş yıl raportörlük yapmış Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından doğrudan seçer.

Anayasa mahkemesine seçilebilmek için 45 yaşını doldurmuş olmak gerekir.

Anayasa mahkemesi üyeleri gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğu ile dört yıl  için bir başkan ve iki başkan vekilini kendi aralarından seçerler.Süresi bitenler yeniden seçilebilirler.

Anayasa mahkemesi üyeleri 12 yıl için seçilirler.Bir kimse iki defa Anayasa mahkemesi üyesi seçilemez. 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar.

Görevleri
  • Kanunların,Kanun hükmünde Kararnamelerin ve TBMM iç tüzüğünün anayasaya şekil ve esas bakımından uygunluğunu denetlemek.
  • Anayasa değişikliklerini ise sadece şekil bakımından incelemek veya denetlemek.
  • Siyasi partilerin mali denetimini yapmak.
  • Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açtığı parti kapatma davalarını karara bağlamak
  • Uyuşmazlık mahkemesinin başkanını kendi üyeleri arasından gizli oyla dört yıllığına seçmek
  • Anayasa şikayeti de denilen bireysel başvuruları incelemek (2010 Değişikliği)
  • Dokunulmazlığın kaldırılmasına veya milletvekilliği sıfatının düşürülmesine yönelik meclis kararlarını itiraz üzerine incelemek
  • Bazı kişileri görevleri ile ilgili suçlarından dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılamak.
  • Yüce Divanda savcılık görevini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya vekili yapar.
  • Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir. (2010 Değişikliği)
Özellikleri

Son düzenleme ile birlikte iki bölüm ve bir genel kurul şeklinde çalışacaktır.

  • Bölümler başkanvekillerinin başkanlığında 4 üyeden oluşur; ancak Genel Kurul , Anayasa Mahkemesi başkanı veya onun belirleyeceği başkanvekili başkanlığında 12 üyeden oluşacak.
  • Genel Kurul Yüce Divan davalarına, soyut ve somut norm denetimine ,parti kapatma davalarına bakacaktır; ancak bireysel başvuruları incelemek bölümlerin görevidir.
  • Bölümler ve Genel Kurul kural olarak üye tam sayısının salt çoğunluğu ile karar alır ancak Genel Kurul üç halde nitelikli çoğunluğa yani üye tam sayısının 2/3 ile karar alacaktır.
    • Parti kapatma
    • Partiler hakkında devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakmaya yönelik karar verirken
    • Anayasa değişikliğine şekilden dolayı iptal kararı verirken
  • Anayasa Mahkemesi olay ve tarafla sınırlı kararlar vermeyip herkes için etkili kararlar verir. Kararları kesindir.
  • İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. İptal kararları kural olarak geriye yürümez.
  • Yasa koyucunun yerine geçerek yeni bir uygulamaya yol açamaz.
  • 2010 değişikliği ile gelen bireysel şikayet başvurularında duruşma yapılmasına ,isterse karar verebilir.
    • Bireysel Başvuru
      • Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden ,Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin
      • Kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla ve
      • Olağan kanun yolları tükenmiş olmak şartıyla Anayasa Mahkemesine başvurulabilir
Norm Denetimleri
Soyut Norm Denetimi (İptal Davası)

Kanunların şekil bakımından denetlenmesi, son oylamanın, öngörülen çoğunlukla yaplıp yapılmadığı ; Anayasa değişikliklerinde ise , teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartlarına uyulup uyulmadığı hususları ile sınırlıdır.

1 -Şekilden Dolayı İptal Davası(Bir kuralın yapım aşamasındaki teklif,, kabul yeter sayıları gibi şekilsel yönden denetlenmesi)
Ne için ? Hangi Sürede ?
  • Anayasa Değişikliği
  • Kanunlar
Resmi Gazetede yayınlanmasından 10 gün içinde cumhurbaşkanı , veya en az 110 milletvekili şekilden dolayı iptal davası açabilir.
  • KHK
  • Meclis İç tüzüğü
Resmi Gazetede yayınlanmasından 60 gün içinde cumhurbaşkanı ,en az 110 milletvekili, iktidar partisi meclis grubu ve ana muhalefet partisi meclis grubu
2 -Esastan Dolayı İptal Davası(Bir kuralın içeriğinin ,anlatımının anayasaya uygunluğunun denetlenmesi)
Ne için ? Hangi Sürede ?
  • Kanunlar , KHK
Resmi Gazetede yayınlanmasından 60 gün içinde cumhurbaşkanı ,en az 110 milletvekili, iktidar partisi meclis grubu ve ana muhalefet partisi meclis grubu
Somut Norm Denetimi (Def’i Yolu)
  • Görülmekte olan ve devam etmekte olan bir dava olmalıdır.
  • Davaya bakan merci mutlaka mahkeme olmalıdır.
  • Davada taraflara uygulanan ya kanun ya da kanun hükmünde kararname olmalıdır.
  • Davada taraflar uygulana normun anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmeli ve bu iddia yerel mahkemece ciddi bulunmalı ya da yerel mahkeme kendiliğinden uyguladığı hükmün anayasaya aykırı olduğunu düşünmelidir.
  • Bu aykırılık iddiaları mutlaka esastan olmalıdır.
  • 10 yıllık yasağa uymalıdır.
Denetimine Tabi Olmayan Normlar
  • Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
  • Uluslararası Antlaşmalar
  • Olağanüstü hal veya sıkıyönetim KHK
  • Üç tanesi hariç bütün parlamento kararları
  • İnkılap veya devrim kanunları

Yargıtay

Yargıtay

Adliye Mahkemeleri tarafından verilen kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir.

Yargıtay üyeleri , birinci sınıfa ayrılmış adli hakim ve savcılar arasın Hakim ve Savcılar Yüksek Kurulunca seçilir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcı vekili , Yargıtay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından gizli oyla belirleyeceği beşer aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından  4 yıl için seçilirler.Süresi bitenler yeniden seçilebilirler.

Danıştay

Danıştay

İdari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı kararlara karşı başvurulan son inceleme merciidir.

Danıştay Başkanı , Başsavcısı i Başkan vekilleri ve Daire Başkanı kendi üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca , üye tam sayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla 4 yıl için seçilirler. Danıştay üyelerinin 1/4’ü Cumhurbaşkanınca seçilir. geriye kalanları ise HSYK seçer.

Bazı işlemlerin iptali ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da görülür

  • Tüzükler
  • Başbakanlık ve bakanlık müsteşarlarının ataması için yapılan müşterek kararnameler
  • Tüm ülke düzeyinde uygulanacak yönetmelikler
  • Bakanlar Kurulu karar ve kararnameleri
  • Danıştayın idari kararları

Askeri Yargıtay

Askeri Yargıtay

Asker kişileri ilgilendiren veya asker kişiler tarafından işlenen suç ve cezalara ilişkin askeri mahkemelerce verilen kararlara karşı başvurulan son inceleme merciidir.

Askeri Yargıtay Başkanı, Başsavcısı , İkinci Başkanı ve daire başkanları askeri Yargıtay üyeleri arasından rütbe ve kıdem sırasına göre atanırlar.

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi

Askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile asker kişileri ilgilendiren , askeri hizmete ilişkin idari işle ve eylemden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesidir. Bütün üyelerini Cumhurbaşkanı seçer. Askeri hakim sınıfından olmayan üyelerin görev süresi 4 yılı geçemez.

Uyuşmazlık Mahkemesi

Uyuşmazlık Mahkemesi

Adli,idari ve askeri yargı merciileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözen yüksek mahkemedir. Diğer mahkemeler ile Anayasa Mahkemesi arasındaki görev uyuşmazlıklarında Anayasa Mahkemesinin kararı esas alınır. Başkanı Anayasa Mahkemesi tarafından seçilir.

Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK)

  • İdari bir kuruldur, ancak yüksek mahkeme değildir.
  • Mahkemelerin bağımzılığı ve hakimlik teminatı esasına göre kurulur ve görev yapar.
  • Adli ve İdari yargı hakim ve savcılarının mesleki özlük işlemlerini yapan idari bir kuruldur.
  • Yargıtay üyelerinin tamamını , Danıştay üyelerinin 3/4’nü seçer.
  • HSYK 22 asıl 12 yedek üyeden oluşur.
  • Adalet Bakanı ve müsteşarı bu kurulun doğal üyesidir.
  • Aynı zamanda Adalet Bakanı HSYK’nın doğal başkanıdır.
    • 3 Asıl ve 3 yedek üyesi Yargıtay’ca
    • 2 asıl 2 yedek üyesi Danıştay’ca
    • 1 asıl 1 yedek üyesi Türkiye Adalet akademileri tarafından
    • 7 asıl ve 4 yedek üyesi adli yargı hakim ve savcılarınca
    • 3 asıl ve 2 yedek üyesi idari yargı hakim ve savcılarınca
    • 3 asıl üyesi Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.
  • Kurulun Hakimlik ve Savcılık mesleğinden ihraç kararlarına karşı yargı yolu 2010 anayasa değişikliği ile açılmıştır , ancak ihraç dışındaki tüm kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamaz.
  • 2010 değişikliği ile 3 daire ve 1 genel kurul şeklinde çalışacaktır. Daire kararlarına karşı Genel kurula itiraz edilebilir.
  • 2010 değişikliği ile beraber genel kurulun önerdiği adaylardan biri HSYK Genel Sekreteri olarak Adalet Bakanı seçer ve atar.
  • Üyeleri ve başkanı görev ile ilgili suçlarından dolayı Yüce divanda yargılanırlar.

Sayıştay

  • Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile mallarını TBMM adına denetleyen mali denetim organıdır.
  • Bir mahkemedir ama Yüksek Mahkeme değildir.
  • Kesin hükümlerine karşı ilgililer 15 gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltme yoluna gidebilir.
  • Sayıştay başkanını ve üyelerini TBMM seçer.
  • Bütçe ve kesin hesap tasarıları hakkında 75 gün içinde genel Uygunluk Denetimi Bildirimi verir.
Bütçenin Hazırlanması ve Uygulanması
  • Şekli , özel nitelikli bir kanundur. Bir yıl süreyle yürürlüktedir.
  • Bakanlar kurulu , bütçe kanun tasarısını ,mali yılbaşından 75 gün önce TBMM’ne sunar.
  • 40 milletvekilinden oluşan Bütçe komisyonunda incelenir. Komisyon 55 gün içinde tasarıyı inceler ve son şeklini hazırlayıp TBMM Genel Kuruluna gönderir.
  • TBMM de açık oylamaya tabidir.Reddedilmesi için üye tam sayısının salt çoğunluğu (276) açık olarak ret oyu kullanmalıdır.
Kesin Hesap Kanun Tasarısı

Kesin hesap kanun tasarıları kanunda daha kısa bir süre kabul edilmemişse ilgili oldukları mali yılın sonundan başlayarak en geç 7 ay sonra Bakanlar Kurulunca hazırlanıp TBMM’ne sunulur.

Anayasanın Değiştirilmesi Usulü

Teklif Aşaması

Anayasa değişikliği sıradan kanunlardan farklı olarak meclis üye tam sayısının en az 1/3 tarafından yazılı, gerekçeli ve anayasanın değiştirilmesi teklif dahi edilemez maddeleri dışındaki bir teklifle başlar.

Bu teklif meclis Genel Kurulunca eki kez ve daima gizli oyla oylanır.Birinci oylama ile ikinci oylama arasında en az 48 saat süre olmalıdır ve bu süreye serinleme süresi denir.

Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen anayasa değişikliği ; meclis genel kurulunda aynen kabul edilmesi için en az yani 2/3 yani 367 milletvekili tarafından bir kez daha kabul edilmesi şarttır.İşte bu sefer cumhurbaşkanı bu anayasa değişikliğini geri gönderemez , isterse doğrudan kendi onaylar ve yayımlar isterse de ihtiyari hakl oylamasına sunabilir.

Anayasa değişikliği asla ivedilikle görüşülmez ; her bir madde iki kez oylanmak zorundadır.

Oylama Resmi gazetede yayımlanmasını izleyen 60. günden sonraki ilk Pazar halkoylaması yapılır.

 

5/5 (3)

Değerlendirme

Paylaşmak Güzeldir :)
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Hakkında Kpss Özetleri

Herşey Kpss'ye hazırlanırken neden bu çalışmalarımı kalıcı hale getirip başkalarının da faydalanmasını sağlamıyorum diye düşünmemle başladı. Ondan sonra tutabilene aşk olsun. Yazdıkça yazdım. İlerleyen zamanlarda sizlere daha geniş bir içerik sunmaya çalışacağım.Umarım faydalı olur. Hepinize çalışmalarınızda başarılar.

Yorumsuz Geçme :)

5 Yorum - "Yargı"

Bildir
avatar
Sercan
Ziyaretçi

Elinize sağlık 10 numara olmuş

Nisa
Ziyaretçi

Gerçekten de hem özet hem de yararlı notlar olmuş..

yüsra
Ziyaretçi
yüsra

Çok faydalı paylaşımlar olmuş hocam. Teşekkürler.

wpDiscuz
x

Buna da çalış mutlaka..

yasama-yetkisi-kavrami

Yasama

TBMM’nin kanun yapma ve parlamento kararı alma yetkisine yasama yetkisi denir. Paylaşmak Güzeldir :)