Anasayfa » Vatandaşlık » Yasama
yasama-yetkisi-kavrami
Yasama Yetkisi

Yasama

TBMM’nin kanun yapma ve parlamento kararı alma yetkisine yasama yetkisi denir.

Yasama Yetkisinin Özellikleri

  1. Yasamanın Sınırsızlığı : Meclisin her şeyi en ince ayrıntısına kadar düzenleyebilme yetkisine denir.Anayasaya aykırı olmaması şartı ile her şeyi düzenleyebilir.İstisnası Cumhurbaşkanlığı kararnamesidir.
  2. Yasamanın Asilliği : TBMM bir konuyu düzenlerken araya herhangi bir işlem girmeksizin ,o konuyu doğrudan,ilkelden, kimseye muhtaç olmadan düzenleyebilmesine yasama yetkisinin asilliği denir. İstisnaları cumhurbaşkanlığı kararnamesi,Sıkıyönetim ve KHK’lerdir.
  3. Yasamanın Devredilemezliği : TBMM’nin anaysaya kendine verilmiş görev ve yetkilerini bir başka organa bırakmamasına denir.İstisnası KHK’dır.

Yasama İşlemleri

TBMM’nin yasama işlemleri kanun yapmak ve parlamento kararları almak şeklinde ikiye ayrılır.

  • Kanun Kavramı : Meclisin bir belgeyle ,herkese yönelik soyut , genel ,kişilik dışı , sürekli uygulanması amacıyla yaptığı maddeler şeklindeki işlemine kanun denir.
  • Parlamento Kararı : Meclisin kendi iç çalışmaları ve anlık sorunlarını çözmek  için yaptığı kanun dışındaki bütün işlemlerine  parlamento kararı denir.Özellikleri şunlardır.
    • Parlamento kararları meclisin kendi içişlerine yönelik düzenlemeleri kapsar.
    • TBMM genel kurul kararlarıdır.
    • Cumhurbaşkanının imzasına gerek yoktur.
    • TBMM tarafından TBMM kararları adı altında Resmi Gazetede yayınlanır.
    • Parlamento kararları kural olarak (üçü dışında) Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa mahkemesine götürülemez. (Yargısal denetime tabi değildir.)
Bazı Önemli Parlamento Kararları
  1. Silahlı Kuvvetlerin yabancı memleketlere görevlendirilmesine karar vermek
  2. Savaş ilanına karar vermek
  3. Bi bakan veya Başbakanın Yüce Divana sevkine karar vermek
  4. Milletvekilliğinin düşürülmesine karar vermek
  5. İçtüzük değişikliği yapmak
  6. Dokunulmazlığın kaldırılmasına karar vermek
  7. Seçimlerin yenilenmesine karar vermek
  8. Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunun olağanüstü hal veya sıkıyönetim kararlarını onaylamak
  9. Anayasa Mahkemesinin 3 üyesini seçmek (2010 Anayasa Değişikliği)
  10. Parlamento kararlarının şu 3 grubu Anayasa Mahkemesi’nin denetimine tabidir. (Kesin olmayan parlamento kararları)
    1. İç tüzük değişikliği
    2. Milletvekilliği sıfatının düşürülmesi
    3. Dokunulmazlığın kaldırılmasına karar vermek
Bütün kanunları yayımlamak görevi Cumhurbaşkanına aittir, ancak parlamento kararlarını meclis başkanı yayımlar.Hukukumuzda inkılap kanunları hariç hiçbir kanun kesin değildir.Oysa ki üç istisna hariç parlamento kararları kesindir, hiçbir makam merci denetleyemez.Parlamento kararları adı altında Meclis Başkanı tarafından 15 gün içinde Resmi Gazetede yayınlanır.
Kanun Yapma Usulü
  • Bakanlar Kurulu tarafından yapılan kanun önerisine kanun tasarısı denir.
  • Milletvekili tarafından hazırlanan kanun önerisine kanun teklifi denir.
  • Kanun teklifi veya  yasa tasarısı TBMM genel kurulunda görüşülür ve oylanır.
  • TBMM’nin bir kanunu görüşebilmesi ve oylama sonucu kabul veya red edebilmesi için belli sayıda milletvekilinin hazır bulunması gerekir. TBMM’nin bütün işlemlerinde toplantı yeter sayısı ; meclis üye tam sayısının en az 1/3 (184) ile toplanmak zorundadır.
  • eğer toplantı yeter sayısı mevcutsa artık oylamaya geçilir.
  • Kanunlar kural olarak işaretle oylanır.
  • Yapılan oylama sonucu bir kanunun veya bir şeylerin kabul edilebilmesi için karar yeter sayısı sağlanmalıdır.
  • Toplantı ve karar yeter sayılarına uygun olarak kabul edilen kanun teklif veya tasarısı artık kabul edilmiş,onaylanmış yasalaşmıştır ve sadece yayımlaması için Cumhurbaşkanına gönderilir.
  • Cumhurbaşkanı ise 15 gün içinde o kanunu ya tam hükümleri ile resmi gazetede yayımlayacak ya da yine aynı süre içinde gerekçesi ile beraber geri gönderecektir.
  • Geri gönderilen bir kanun ise ; TBMM hiçbir değişiklik yapmadan tekrar cumhurbaşkanına gönderirse cumhurbaşkanı artık bu kanunu gönderemez,yayımlamak zorundadır. Eğer TBMM kanun üzerinde değişiklik yapıp gönderirse sistem başa döner ve cumhurbaşkanı isterse tekrar meclise geri gönderebilir.
TBMM’nin karar yeter sayısı : TBMM kural olarak toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar alır, ancak karar yeter sayısı hiçbir zaman üye tam sayısının 1/4’ünün bir fazlasından az olamaz.
Kanunların Yürürlüğe Girmesi
  • Kanunlar metinlerde özel tarih belirtilmişse o tarihte , aksi takdirde ise resmi gazetede yayımlanmasından 45 gün sonra yürürlüğe girer.
  • Seçim kanunlarında yapılan bir değişiklik yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 yıl boyunca uygulanamaz.
  • Reddedilen bir kanun teklifi red tarihinden 1 yıl geçmedikçe tekrar verilemez.
  • Bir yasama döneminde sonuçlandırılmamış kanun teklifi ve tasarısı hükümsüz sayılır. Buna kadük olma denir.

Nitelikli Çoğunluk (Özel Karar Yeter Sayısının Arandığı Haller)

TBMM kural olarak toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar alır; ancak bazı hallerde anayasa özel karar yeter sayıları öngörmüştür.

  • Anayasa değişikliğinin kabulü .İki türlü oran vardır. 2/3 veya 3/5
  • Meclis Başkanı seçiminde ilk iki turda 2/3 , üçüncü turda üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır.
  • Görev sırasında güvenoyunun reddi için TBMM üye tam sayısının  salt çoğunluğu (276) aranır.
  • Bir bakan ya da başbakanın meclis soruşturması sonucu yüce divana sevki için üye tam sayısının salt çoğunluğu (276) aranır.
  • Bir bakan ya da başbakanın gensoru önergesi sonucu düşürebilmek için üye tam sayısının  salt çoğunluğu (276)
  • Cumhurbaşkanının vatanı ihanet ile yüce divana sevkine karar vermek için 3/4 (413)
  • Genel ve özel af ilan etmek için en az 3/5 (330)
  • Kamu baş denetçisini seçmek için ilk üç turda
  • Anayasa Mahkemesine seçilecek üç üyenin seçimindeki ilk iki tur
Gizli Oylama Halleri
  • Anayasa değişikliklerinde maddelerin ve tümünün kabul edilmesi
  • Meclis başkanını seçmek
  • Meclis soruşturması açılıp açılmayacağına karar vermek
  • Yüce Divana sevk içn yapılan oylama
  • Üyelikle bağdaşmayan görevde ısrar nedeniyle mülletvekilliğinin düşürülmesi
  • Anayasa mahkemesine üye seçmek
  • Kamu baş denetçisini seçmek
  • Sayıştay Başkanının  ve üyelerinin seçimi
Açık Oylama Halleri
  • Genel ve ya özel af ilanı
  • Erken genel seçim kararı
  • Devamsızlık gerekçesiyle milletvekilliği sıfatını düşürmek
  • Bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarının kabulü
  • Cumhurbaşkanının Yüce Divana sevki
  • Gensoru önergesi
  • Güven oylamalarının hepsi

TBMM İçtüzüğü

Yasama organının kendi iç çalışmalarını , görüşme, ve oylama usullerini düzenleme amacıyla yaptığı kurallara içtüzük denir.

  • İçtüzükler için bir onay makamı yoktur.
  • Cumhurbaşkanı tarafından imzalanmaz
  • Tekrar görüşülmek üzere meclise iade edilmez
  • İçtüzük sadece milletvekillerine hitap eder.Halka yönelik değildir.
  • Cumhurbaşkanının içtüzük hakkında iptal davası açama yetkisi vardır.

TBMM’nin Yapısı ve Kuruluşu

TBMM 550 milletvekilinden oluşur. 1982 Anayasasına göre tek meclis sistemi vardır.

Milletvekili Seçilme şartları

  • 25 yaşını doldurmuş olmak (2006 Değişikliği)
  • En az ilkokul mezunu olmak
  • Askerlik hizmetini yapmış olmak
  • Kamu hizmetlerinden yasaklanamamış olmak
  • Taksirli suçlar hariç kasıtlı bir suçtan 1 yıl veya daha fazla ceza almış olmamak
  • Yüz kızartıcı suçlar ve devletin güvenliğine karşı suçlardan hüküm giymemiş olmak
  • Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak (çifte vatandaşlar olabilir.)
  • Kısıtlı olmamak
  • Bazı kişilerin ise görevinden çekilmesi gerekir.

Seçimler

  • Genel Seçim : Milletvekili için
  • Yerel Seçim : Yerel yönetimler için
  • Normal Seçim : Zamanı geldiğinde gününde yapılan kendiliğinden gerçekleşen seöimlere denir.
  • Erken Seçim : Zamanı gelmeden yani gününden önce yapılan seçimdir.
Seçimlerin Ertelenmesi
  • Günü , zamanı gelmiş bir seçim sadece savaş gerekçesiyle ve sadece meclis genel kurulunun kararı ile en fazla bir yıllığına ertelenebilir.Savaş devam ediyorsa 1 yıllık olmak üzere istediği kadar erteleyebilir.
  • Olağanüstü hal veya sıkıyönetim gerekçesi ile seçimler ertelenemez.
Erken Genel Seçimin Şartları
  1. Cumhurbaşkanı’nın Kararı İle : Cumhurbaşkanı sadece hükümet krizinin (Seçimden 45 gün sonra kurulamazsa , ya da güvenoyu alamazsa) yaşandığı durumlarda ve mutlaka meclis başkanına danıştıktan sonra erken genel seçim yapılmasına karar verebilir.
  2. TBMM’nin Kararı İle : Hernagi bir sebep göstermeden , dilediği an veya bir merciye danışmadan parlamento kararı ile erken genel seçim kararı alabilir.
Ara Seçim
  • İki milletvekili genel seçimi arasında TBMM üyeliklerinde boşalma olması durumunda yapılan seçimlerdir.
  • Her seçim döneminde 1 defa yapılır.
  • Genel seçimden 30 ay geçmedikçe ara seçime gidilmez.
  • Bu iki kurala rağmen boşalan üyelerin sayısı üye tam sayısının %5’ni bulmuşsa seçimlerin 3 ay içinde yapılmasına karar verilir.
  • Genel seçimlere 1 yıl kala ara seçim yapılmaz.
  • Bir ilin veya çevresinin TBMM’de üyesinin kalmaması halinde , her halükarda yani 30 ay geçmeden veya ara seçim deöneminde ya da seçimlere 1 yıl kala ara seçim yapılması zorunludur. (2002 Anaysa Değişikliği)

Milletvekilliği Sıfatıyla Bağdaşmayan İşler

  • Devlet ve kamu tüzel kişiliklerinde ve bunlara bağlı kuruluşların doğrudan veya dolaylı katıldığı teşebbüs ve ortaklıklarda
  • Kamu yararına çalışan derneklerin ve devletten maddi yardım alan vakıfların
  • Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında , sendika ve bunların üst kuruluşları  ve teşebbüslerinde yönetim ve denetim kurullarında görev alamazlar, vekil olamazlar.
  • TBMM üyeleri yürütme organının teklif ,inha, atama veya onamasına bağlı resmi veya özel bir işte görevlendirilemezler.Bir üyenin belli bir konuda 6 ayı aşmamak üzere Bakanlar Kurulunca geçici bri görevi kabul etmesi meclis kararına bağlıdır.

Yasama Bağışıklığı

  • Yasama Sorumsuzluğu : Milletvekillerinin yasama çalışmaları sırasında görevle ilgili ,görevinin gereği kullandığı oy ,söz ,düşünce açıklamalarından dolayı bir ömür boyunca sorumlu tutulmamalarıdır.
    • Sadece görevle ilgili açıklamaları kapsar.
    • Amacı vekilin düşünce özgürlüğünü sağlamaktır.
    • Görevle ilgili olması gerekir ve eyleme dönüşmemesi gerekir.
    • Bir ömür boyunca koruyan sınırsız güvcencedir.
    • Genel kurul karar ile kaldırılamaz.
    • Hem hukuk hem ceza davaları açılamaz.Fakat tazminat davaları açılabilir.
    • Kürsü dokunulmazlığı da denir.
    • Ancak disiplin cezası verilmesine engel olmaz.
  • Yasama Dokunulmazlığı : Bir milletvekilini işlediği iddia edilen suçlardan dolayı koruyan güvenceye denir.
    • Amacı vekili asılsız suçlamalardan korumaktır
    • Görevle ilgili ve eyleme dönüşmüş olayları kapsar.
    • Üyelik süresi boyunca koruyan, geçici bir korumadır.
    • Meclis kararı ile kaldırılabilir.
    • Hukuk davalarına karşı korumaz.Suç dokunulmazlığı denir.
      • Yasama Dokunulmazlığının İstisnaları
        • Ağır cezayı gerektiren bir suçu işlerken suçüstü halinde yakalanmışsa
        • Seçimden önce soruşturmanın başlaması şartı ile anayasanın 14. maddesindeki bölücülük, terör gibi suçları işleyenler. Meclise bilgi vermek şartıyla dokunulmazlığın kaldırılmasına gerek olmadan dorudan yargılanabilir.
      • Yasama Dokunulmazlığının Kendine Özgü Diğer Halleri
        • Dokunulmazlığın Kaldırılmasına Meclis Genel Kurulu karar verir.Dokunulmazlığın kaldırılması halinde
        • Artık o milletvekili yargılanabilir.
        • Ancak dokunulmazlık kaldırılsa bie o kişi hala bir milletvekilidir.
        • Dokunulmazlığı kaldırılan milletvekili 7 gün içinde Anayasa Mahkemesi’ne itiraz edebilir.Anaysa Mahkemesi’de 15 güm içinde kesin kararını açıklar.
milletvekilliginin-dustugu-haller

Milletvekilliğinin Düştüğü Haller

 

TBMM’nin Görev ve Yetkileri

    • Kanun koymak , değiştirmek ve kaldırmak
    • Bakanlar kurulu ve bakanları denetlemek
    • Bakanlar Kuruluna belli konularda Kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi vermekBütçe ve kesin heap tasarılarını görüşmek ,karar bağlamak
    • Para basılmasına karar vermek
    • Savaşa ve barışa karar vermek
    • Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak
    • Genel ve özel af ilanına karar vermek (Üye tamsayısının 3/5)
    • Kesinleşen ölüm cezalarının yerine getirilmesine karar vermek (Artık böyle bir görevi yok)
    • Anayasa değişikliği yapmak
    • Bazı koşullar gerçekleşince ve isterse ara seçime kara vermek
    • Erken genel seçime karar vermek
    • Seçimlerin savaş sebebiyle 1 yıl ertelenmesine karar vermek
    • Anayasa mahkemesinin üyelerinde 3 üyeyi seçmek (2010 değişikliği)
    • Meclis başkanı, vekili ve başkanlık divanının diğer üyelerini seçmek
    • Milletvekilliği dokunulmazlığını kaldırmak
    • Belli durumlarda kişinin milletvekilliği sıfatını düşürmek
    • İçtüzük değişikliği yapmak
    • Sayıştay başkan ve üyelerini seçmek
    • RTÜK üyelerini seçmek
    • Cumhurbaşkanı başkanlığındaki bakanlar kurulu tarafından ilan edilen olağanüstü hal veya sıkıyönetim kararlarını onaylamak vs.
    • Cumhurbaşkanı başkanlığındaki bakanlar kurulu tarafından ilan edilen olağanüstü hal veya sıkıyönetim KHK’ni onaylamak vs.
    • TSK’nin kullanılmasına yabancı memleketlere gönderilmesine kara vermek
    • Cumhurbaşkanı seçilmesi (Artık böyle bir görevi yok 2007 Değişikliği)
    • Yıllık kalkınma ve ekonomik palanları kabul veya red etmek
    • Yabancı askerlerin Türkiye’de bulundurulmasına kara vermek
    • Kamu başdenetçisi seçmek (2010 Değişikliği)
Bütçeyi hazırlamak Bakanlar Kurulunun görevidir. Ancak bütçeyi görüşüp kabul veya reddetmek meclisin görevidir.
Cumhurbaşkanı da özel af çıkarabilir; ancak cumhurbaşkanının affedeceği hükümlünün hasta,yaşlı veya sakat olması şarttır.
5/5 (3)

Değerlendirme

Paylaşmak Güzeldir :)
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Hakkında Kpss Özetleri

Herşey Kpss'ye hazırlanırken neden bu çalışmalarımı kalıcı hale getirip başkalarının da faydalanmasını sağlamıyorum diye düşünmemle başladı. Ondan sonra tutabilene aşk olsun. Yazdıkça yazdım. İlerleyen zamanlarda sizlere daha geniş bir içerik sunmaya çalışacağım.Umarım faydalı olur. Hepinize çalışmalarınızda başarılar.

Yorumsuz Geçme :)

2 Yorum - "Yasama"

Bildir
avatar
Binnaz
Ziyaretçi
Binnaz

Notlar gerçekten çok güzel. Anlaşılır ve net bir şekilde hazırlanmış. Çok teşekkürler

wpDiscuz
x

Buna da çalış mutlaka..

yasama-yetkisi-kavrami

Meclis ile İlgili Bazı Kavramlar

Yasama ile konumuza meclis ile ilgili bazı kavramlar ve meclisin hükümeti denetleme yolları ile devam ediyoruz. Paylaşmak Güzeldir :)